Een serie van Wim Kamphorst

Gods generaals
in Nederland

Levensverhalen van Nederlandse mannen en vrouwen van God. Feiten voorop, met de bronnen erbij.

Let op de uitkomst van hun levenswandel, en volg hun geloof na.Hebreeën 13:7

Helden uit eigen land

Zo dichtbij is het

In Haarlem staat een smal huis aan de Barteljorisstraat. Beneden zat ooit een horlogewinkel. Boven, achter een muur die er niet hoorde, was een ruimte waar mensen zich verstopten voor de dood. Je kunt er vandaag naar binnen lopen en je hand op die muur leggen.

Zo dichtbij is het. Veel van de grote verhalen over geloof die we kennen, spelen in Amerika of Engeland. Wie christelijke biografieën leest, komt al snel bij Roberts Liardon terecht. In zijn boekenreeks God’s Generals beschrijft hij het leven van predikers, evangelisten en opwekkingsleiders. Hij vertelt hoe ze geroepen werden, wat God door hen deed, en ook waar ze vielen. Die eerlijkheid maakt zijn boeken sterk. Je ziet mensen van vlees en bloed, geen heiligen op een sokkel.

Maar Nederland heeft ook zulke mensen gehad. Een horlogemaakster uit Haarlem die na Ravensbrück de wereld rondreisde om over vergeving te spreken. Een jongen uit Noord-Holland die met een Volkswagen vol Bijbels de grens van het Oostblok overreed. Evangelisten die in tenten en zalen preekten en voor zieken baden. Mannen en vrouwen die we vaak alleen nog kennen van een straatnaam, een liedbundel of een oude foto.

Dit boek gaat over hen.

De kaartenbak

Wie je hier tegenkomt

Elk verhaal staat op zichzelf. Begin bij wie je kent, of juist bij wie je nog niet kent.

Deel 1 · Acht Nederlandse mannen en vrouwen van God, van Heldring tot Jan Zijlstra

Deel 1 Nr. 1
Ottho Gerhard Heldring
1804-1876 · Hoenderloo
De dominee die een put liet graven.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 2
Gerrit en Wilhelmine Polman
1868-1932 · Amsterdam
Totdat Hij komt.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 3
Johannes de Heer
1866-1961 · Rotterdam
De orgelman die op de Koning wachtte.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 4
Corrie ten Boom
1892-1983 · Haarlem
De vrouw achter de valse kast.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 5
Diet Eman
1920-2019 · Den Haag
De vrouw met de valse naam.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 6
Karel en Ben Hoekendijk
1904-2020 · Vierhouten
De schilder en de tentprediker.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 7
Anne van der Bijl
1928-2022 · Sint Pancras
De smokkelaar die om blinde ogen bad.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 8
Jan Zijlstra
1938-2021 · Leiderdorp
De slagerszoon die voor zieken bad.
Lees het verhaal

Deel 2 · Negen Nederlandse mannen en vrouwen van God, van Da Costa tot Nel Benschop

Deel 2 Nr. 9
Isaäc da Costa
1798-1860 · Amsterdam
De dichter die Jood bleef.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 10
Hendrik Pierson
1834-1923 · Zetten
De dominee die de schandhuizen dicht wilde hebben.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 11
Albert Kruyt
1869-1949 · Poso, Midden-Celebes
De zendeling die zeventien jaar wachtte.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 12
Tante Riek en Frits Slomp
1893-1978 · Winterswijk
De moeder en de zwerver van de LO.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 13
Johannes Verkuyl
1908-2001 · Amsterdam
De zendeling die koos voor de vrijheid van een ander volk.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 14
Alida Bosshardt
1913-2007 · Amsterdam
De majoor van de Wallen.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 15
Johan Maasbach
1918-1997 · Den Haag
De scheepskok op het Malieveld.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 16
Nel Benschop
1918-2005 · Arnhem
De juf die troostte op rijm.
Lees het verhaal

Deel 3 · Acht Nederlandse mannen en vrouwen van God, van Guido de Brès tot Arnol Kox

Deel 3 Nr. 17
Guido de Brès
1522-1567 · Doornik en Valenciennes
De man die zijn geloof over de muur gooide.
Lees het verhaal
Deel 3 Nr. 18
Anna Maria van Schurman
1607-1678 · Wieuwerd
De geleerde die het betere deel koos.
Lees het verhaal
Deel 3 Nr. 19
Johannes van der Kemp
1747-1811 · Dordrecht
De dragonder die blootsvoets ging.
Lees het verhaal
Deel 3 Nr. 20
Johannes en Hendrina van ’t Lindenhout
1836-1918 · Neerbosch
Het wezendorp.
Lees het verhaal
Deel 3 Nr. 21
Johannes Post
1906-1944 · Nieuwlande
De boer die zijn deur openzette.
Lees het verhaal
Deel 3 Nr. 22
Hebe Kohlbrugge
1914-2016 · Utrecht
De vrouw die de leugen niet wilde zwijgen.
Lees het verhaal
Deel 3 Nr. 23
Hans Rookmaaker
1922-1977 · Amsterdam
De kunstkenner uit het kamp.
Lees het verhaal
Deel 3 Nr. 24
Arnol Kox
1952-2020 · Eindhoven
De man die riep in de winkelstraat.
Lees het verhaal

Op de kaart

Gewoon hier, in Nederland

Van de heide bij Hoenderloo tot een winkelstraat in Haarlem. Klik op een plek voor het verhaal.

Ottho Gerhard HeldringHoenderloo: de put van 1843, midden in de heide
Gerrit en Wilhelmine PolmanAmsterdam: het gebed van 29 oktober 1907
Johannes de HeerRotterdam: de muziekwinkel aan huis vanaf 1898
Corrie ten BoomHaarlem: de schuilplaats aan de Barteljorisstraat
Diet EmanDen Haag: geboren op 30 april 1920
Karel en Ben HoekendijkVierhouten: de conferentie met Pinksteren 1971
Anne van der BijlSint Pancras: geboren op 11 mei 1928
Jan ZijlstraLeiderdorp: De Levensstroom, opgericht in 1992
Isaäc da CostaAmsterdam: de Bijbellezingen in zijn huis vanaf 1826
Hendrik PiersonZetten: directeur in Zetten vanaf 1877, als opvolger van Heldring
Albert KruytPoso, Midden-Celebes: aankomst in 1892, de eerste dopen in 1909
Tante Riek en Frits SlompWinterswijk: de woonplaats van Tante Riek
Johannes VerkuylAmsterdam: hoogleraar aan de VU vanaf 1965
Alida BosshardtAmsterdam: het werk op de Wallen vanaf 1948
Johan MaasbachDen Haag: tolk van Osborn op het Malieveld in 1958
Nel BenschopArnhem: juf op de mulo Molenbeke van 1948 tot 1975
Guido de BrèsDoornik en Valenciennes: de belijdenis over de kasteelmuur in 1561
Anna Maria van SchurmanWieuwerd: met de labadisten vanaf 1675, daar stierf ze in 1678
Johannes van der KempDordrecht: het bootongeluk van 27 juni 1791
Johannes en Hendrina van ’t LindenhoutNeerbosch: het wezendorp vanaf 1866
Johannes PostNieuwlande: onderduikers in huis vanaf 1942
Hebe KohlbruggeUtrecht: geboren in 1914, daar stierf ze in 2016
Hans RookmaakerAmsterdam: hoogleraar aan de Vrije Universiteit
Arnol KoxEindhoven: veertig jaar straatprediking

De tijdlijn

Van 1522 tot 2022

Een moment uit elk leven, in de volgorde van de tijd.

1561
Guido de Brès (1522-1567)
De belijdenis over de kasteelmuur van Doornik. Een glasschilder die zijn belijdenis over een kasteelmuur gooide.
1669
Anna Maria van Schurman (1607-1678)
Ze sluit zich aan bij Labadie. Een geleerde vrouw die het betere deel koos.
1799
Johannes van der Kemp (1747-1811)
Aankomst aan de Kaap. Een dragonder die blootsvoets ging.
1822
Isaäc da Costa (1798-1860)
De doop in de Pieterskerk in Leiden. Een dichter die zijn Joodse familie niet losliet.
1843
Ottho Gerhard Heldring (1804-1876)
De put in Hoenderloo. Een dominee die een put liet graven.
1863
Johannes en Hendrina van ’t Lindenhout (1836-1918)
Het eerste weeshuis in Nijmegen. Een weesvader en een weesmoeder die zonder geld begonnen.
1877
Hendrik Pierson (1834-1923)
Directeur in Zetten, als opvolger van Heldring. Een dominee die vocht tegen vrouwenhandel.
1907
Gerrit en Wilhelmine Polman (1868-1932)
Het begin van de pinksterbeweging in Amsterdam. Een vrouw in een Amsterdamse huiskamer die als eerste in tongen sprak.
1909
Albert Kruyt (1869-1949)
De eerste dopen in Kasiguncu. Een zendeling die zeventien jaar wachtte.
1919
Johannes de Heer (1866-1961)
Het eerste nummer van Het Zoeklicht. Een muziekhandelaar die na de dood van zijn dochter ging zingen over de terugkomst van Jezus.
1942
Tante Riek en Frits Slomp (1893-1978)
Het gesprek na de preek, het begin van de LO. Een huisvrouw en een predikant die onderduikers een adres gaven.
1942
Johannes Post (1906-1944)
Joodse onderduikers in Nieuwlande. Een boer die zijn deur openzette.
1944
Corrie ten Boom (1892-1983)
De inval op 28 februari. Twee zussen in Ravensbrück.
1944
Diet Eman (1920-2019)
Gearresteerd bij een treincontrole. Een koerierster met een valse naam.
1944
Hebe Kohlbrugge (1914-2016)
Gearresteerd onder een valse naam. Een theologe die de leugen niet wilde zwijgen.
1946
Johannes Verkuyl (1908-2001)
Zijn brochure over het Indonesische vraagstuk. Een zendeling die tussen twee volken in stond.
1948
Alida Bosshardt (1913-2007)
Begin op de Wallen met honderd gulden. Een majoor met honderd gulden en een vlag.
1957
Anne van der Bijl (1928-2022)
Met de blauwe Volkswagen naar Joegoslavië. Een smokkelaar met een blauwe Kever.
1958
Karel en Ben Hoekendijk (1904-2020)
De campagne op het Malieveld. Een schilder en zijn zoon.
1958
Johan Maasbach (1918-1997)
Tolk van Osborn op het Malieveld. Een evangelist die op het Malieveld vertaalde.
1967
Nel Benschop (1918-2005)
Haar eerste bundel, Gouddraad uit vlas. Een dichteres die in eenvoudige woorden troost gaf.
1970
Hans Rookmaaker (1922-1977)
Modern Art and the Death of a Culture. Een kunsthistoricus die in een kamp de Bijbel ging lezen.
1992
Jan Zijlstra (1938-2021)
De Levensstroom in Leiderdorp. Een slagerszoon die voor zieken bad.
2020
Arnol Kox (1952-2020)
Zijn laatste ronde door Eindhoven. Een man die riep in de winkelstraat.

Feiten voorop

Wat vaststaat en wat verteld wordt

Bij levensverhalen van geloofshelden gaat iets snel mis. Verhalen worden in preken herhaald, bij elke keer een beetje mooier. Een getal wordt groter. Een uitspraak krijgt een andere eigenaar. Na een paar generaties weet niemand meer wat er echt gebeurd is.

In dit boek wil ik dat voorkomen. Ik heb per persoon uitgezocht wat vaststaat: jaartallen, plaatsen, namen, archieven, onafhankelijke bronnen. Daarnaast zijn er verhalen die we alleen kennen omdat de persoon ze zelf vertelde, in een boek of in een toespraak. Die verhalen vertel ik ook, want ze zijn vaak het hart van een leven. Ik zeg er dan wel bij dat het hun eigen getuigenis is. En als een verhaal rondgaat maar niet te controleren is, of als historici het anders zien, dan lees je dat in de tekst.

Na elk hoofdstuk vind je een kort overzicht: wat vaststaat, wat verteld wordt en wat onzeker is. Daarna volgen de bronnen, zodat je zelf verder kunt zoeken.

Dat doe ik niet uit wantrouwen. Een getuigenis kan waar zijn, ook als niemand anders erbij was. Maar je verdient het om te weten waar je op bouwt. God heeft geen opgeblazen verhalen nodig om groot te zijn.

De boeken