Jan Zijlstra

In maart 2007 zat Janneke Vlot uit Bleskensgraaf in een dienst waar Jan Zijlstra voor zieken bad. Ze was op dat moment bijna achttien jaar ziek. Haar artsen noemden het posttraumatische dystrofie, een aandoening die haar lichaam pijn deed en haar leven klein had gemaakt. Tijdens het gebed stond ze op.

Wat er daarna gebeurde, haalde de kranten. Haar huisarts, Dick Kruijthoff, zag op het moment van het gebed een medische omslag. Later deed het Erasmus MC in Rotterdam een onderzoek met videothermografie, een meting van warmte in het lichaam. Er werd geen afwijking meer gevonden. Janneke en haar man Teus vertelden er tien jaar later nog over in de lokale krant. Ze was beter gebleven.

Artsen konden het herstel beschrijven. Of het een wonder was, kan geen scan vaststellen. Voor Janneke was het antwoord duidelijk, en voor de man die voor haar bad ook. Jan Zijlstra had op dat moment al vijftig jaar gepreekt over een God die geneest. Hij was het bekendste gezicht van gebedsgenezing in Nederland, zo schreven de NOS en het Reformatorisch Dagblad bij zijn overlijden. Duizenden mensen kwamen naar zijn diensten. Anderen keken er met argwaan naar. Hij bleef vertellen over Jezus, tot op zijn tweeëntachtigste.

Het begon in een slagerij in Hillegom.

HET VIERDE KIND VAN TIEN

Jan Piet Hessel Zijlstra werd geboren op 20 september 1938, in het huis boven de slagerij van zijn ouders aan de Meerstraat in Hillegom. Hij was de vierde van tien kinderen. Zijn vader, Otte Hessel Zijlstra, en zijn moeder, Maria Zijlstra-Bakker, waren in 1931 vanuit Medemblik naar de Bollenstreek gekomen.

Het was een hervormd gezin. Jan ging naar de Julianaschool, voetbalde bij SIZO en hielp in de winkel. Een gewone jongen uit een dorp tussen de bloembollenvelden. Volgens een in-memoriam in de lokale krant zouden zijn ouders in de oorlog onderduikers in huis hebben gehad, en zou zijn vader eten hebben gegeven aan mensen die het nodig hadden. Dat verhaal komt uit de familie. Andere bronnen heb ik er niet voor gevonden.

Twee andere verhalen uit zijn jeugd vertelde hij later zelf. Als kind kreeg hij difterie, een ziekte waar in die jaren kinderen aan stierven. Hij overleefde het, en hij zag daarin de hand van God. En toen hij nog een baby was, zou zijn overgrootvader, een evangelist in het Friese Boelenslaan, over hem hebben gezegd dat deze jongen veel mensen bij Jezus zou brengen en dat er wonderen zouden gebeuren. Jan zag zijn leven later als de vervulling van dat woord. Beide verhalen kennen we alleen uit zijn eigen getuigenis en uit wat zijn stichting na zijn dood publiceerde.

EEN VRAAG OVER DE HEMEL

Op 25 mei 1956 was Jan zeventien. Iemand stelde hem een vraag die hem niet meer losliet: was hij eigenlijk op weg naar de hemel? Hij wist het antwoord niet. Die dag gaf hij zijn leven aan Jezus. Zo vertelde hij het zelf, en hij voegde eraan toe dat hij dezelfde avond stopte met roken.

Het jaartal 1956 komt ook terug in een reportage van het televisieprogramma Netwerk. De datum en de details hebben we van hemzelf.

Dat jaar werd hij gedoopt, samen met een meisje dat Herma van der Laan heette. Ze zou zijn vrouw worden. Rond die tijd kwam hij ook in aanraking met de pinkstergemeente van Johan Maasbach. Maasbach was in die jaren een van de eerste evangelisten in Nederland die openlijk voor zieken bad. Jan zou meer dan dertig jaar met hem samenwerken.

EEN SLAGER VOOR GOD?

Er gaat in Hillegom een mooi verhaal rond over wat er daarna in hem gebeurde. Jan las in de evangeliën hoe Jezus vissers riep. Hij las over herders. En hij vroeg zich af of God ook een slager kon gebruiken. Hij nam de zaak van zijn vader niet over.

Hijzelf beschreef het moment van zijn roeping concreter. Op 24 november 1957 was hij aan het bidden. Hij hoorde de Heer, zo vertelde hij later, tegen hem zeggen: “Ik roep je om voor Mij te werken.” Vanaf dat moment wist hij waar zijn leven heen ging.

Hoe weet je of zo’n stem echt van God is? Jan Zijlstra stelde zich die vraag zelden hardop. Hij nam het woord aan en begon. Samen met Herma ging hij in 1957 op pad als evangelist. De NOS rekende bij zijn dood uit dat hij vierenzestig jaar het evangelie had verkondigd.

HET VERHAAL OVER ZIJN VADER

Uit datzelfde jaar 1957 komt het meest opzienbarende verhaal uit zijn leven. Zijn vader werd ziek van de Aziatische griep, een epidemie die toen door Europa trok. Volgens het verhaal van Jans stichting stierf zijn vader, en riep Jan hem in de naam van Jezus terug tot leven. De familie zou er op 18 augustus 1958 over hebben verteld in een televisieprogramma van de NCRV.

Ik vertel dit verhaal omdat het bij zijn leven hoort en omdat hij het zelf vertelde. Maar ik moet er eerlijk bij zeggen: ik heb er geen enkele bron buiten zijn eigen stichting voor gevonden. Geen medisch verslag, geen krantenbericht, geen beelden van die uitzending. Misschien liggen die nog in een archief. Tot ze gevonden zijn, blijft dit een getuigenis die niemand anders heeft kunnen controleren.

BRUSSEL, GOUDA EN DE DOOP IN DE GEEST

In september 1958 begon Jan aan een Bijbelinstituut in Brussel. Hij bleef er kort. Volgens zijn eigen organisatie verschilde hij met de school van mening over wonderen en over de doop in de Heilige Geest. Hij geloofde dat de kracht uit het boek Handelingen er nog steeds was. De school zag dat anders.

Op 25 april 1959 vestigde hij zich in Gouda. Hij werkte daar voor de Volle Evangelie Zending, op straat en onder jongeren. In diensten van evangelist Cornelius Eijlander ontving hij in die tijd de doop in de Geest, zoals pinkstergelovigen dat noemen. Gouda was ook de stad waar Johan Maasbach zijn werk begonnen was. Waarschijnlijk hoorde Jans werk daar bij het netwerk van Maasbach, maar de bron zegt het niet met zoveel woorden.

Op 15 mei 1961 trouwden Jan en Herma in Sassenheim. Ze kregen drie kinderen: André, Sharon-Rose en Richard. Herma zou de rest van zijn leven naast hem staan, in de kerk en op het podium. Zestig jaar later, in mei 2021, vierden ze hun huwelijksjubileum.

DE BETHLEHEMSKERK IN LEIDEN

Vanaf 1960 reisde Jan als evangelist en was hij tegelijk voorganger van een gemeente. In 1967 kwam die gemeente in Leiden terecht, aan de Zijlsingel. Het werd de Bethlehemskerk, onderdeel van de Johan Maasbach Wereldzending. Jan was er voorganger en werd bekend als de rechterhand van Maasbach.

Het waren de jaren waarin de pinksterbeweging in Nederland nog klein was en vaak werd weggezet als sekte. Wie in die tijd in een zaaltje stond en hardop voor zieken bad, kreeg spot over zich heen. Jan deed het toch, jaar na jaar.

Rond de jaarwisseling van 1991 op 1992 veranderde er iets. Volgens zijn eigen verslag gebeurden er in de bijeenkomsten genezingen die hij niet eerder zo had gezien. In februari 1992 werden de vernieuwingsdiensten in Leiden omgedoopt tot genezingsdiensten. De zalen liepen vol.

ZONDAG 16 AUGUSTUS 1992

Een half jaar later kwam het tot een breuk. Op zondag 16 augustus 1992 stond Johan Maasbach onaangekondigd in de Bethlehemskerk. Wat er die ochtend precies gezegd werd, weten we vooral uit een video die in 2016 op internet verscheen, en uit wat anderen erover schreven. Vast staat dat de samenwerking van ruim dertig jaar die zomer eindigde.

Het is een pijnlijk moment in het leven van twee mannen die allebei veel voor het evangelie in Nederland hebben gedaan. Ik ga er niet over oordelen. Wie dertig jaar zij aan zij werkt en dan uit elkaar gaat, draagt dat mee. Dat gold voor allebei.

Jan en Herma begonnen opnieuw. Nog in 1992 stichtten ze De Levensstroom Gemeente in Leiderdorp. De eerste diensten waren in een hal op een bedrijventerrein, De Baanderij. Geen kerktoren, geen orgel. Wel mensen die kwamen omdat ze ziek waren, of omdat iemand die ziek was geweest hen had meegenomen.

“GA NAAR SURINAME”

In 1993 hield Jan een grote campagne in Suriname. Hij vertelde dat hij in zijn binnenste de opdracht had gehoord: “Ga naar Suriname.” Op dezelfde manier sprak hij later over Frankrijk, waar hij in de buurt van Carcassonne een gemeente stichtte.

Zo werkte het bij hem. Hij hoorde een korte opdracht, hij ging, en achteraf vertelde hij wat God gedaan had. Hij preekte in de jaren daarna in Indonesië en België. Op Curaçao, Bonaire, in Tsjechië, Hongarije en Nepal gaf hij trainingen. Zijn stichting spreekt van ongeveer twintig landen. Jaartallen en bezoekersaantallen van die reizen zijn meestal niet bekend, en ze komen bijna allemaal uit zijn eigen organisatie.

EEN KERK VOOR VIJFTIENHONDERD MENSEN

De Levensstroom groeide. In oktober 2006 trok de gemeente in een nieuw gebouw aan de Elisabethhof in Leiderdorp, met ongeveer vijftienhonderd zitplaatsen. Voor een pinkstergemeente in Nederland was dat groot.

In 2007 zond de televisie meerdere diensten uit de kerk uit. Datzelfde jaar maakte Netwerk een reportage over de genezingen. Die liet ook mensen zien die niet beter werden, of maar voor even. Hier zit de moeilijkste kant van dit werk, en Jan wist dat. In een interview met het Reformatorisch Dagblad in 2013 zei hij dat ziekte kan terugkomen. Hij zocht de oorzaak dan bij ongeloof of bij zonde die niet beleden was. Veel christenen vonden dat te hard. Ook binnen de evangelische wereld waren er vragen. Hoe moet je verder als je niet geneest, en je hoort dat het aan jou ligt?

Ik denk dat die vraag eerlijk gesteld mag worden, ook in een boek over zijn leven. Jan zelf bleef erbij dat genezing bij het evangelie hoort. Hij verwees naar Jesaja, die over de lijdende Knecht schrijft: De straf die ons de vrede aanbrengt, was op Hem, en door Zijn striemen is er voor ons genezing gekomen. (Jesaja 53:5). Hij wilde zelf geen eer. Mensen die hem bedankten, wees hij terug naar God. Het belangrijkste, zei hij, was dat iemand behouden werd en dat Christus groot werd gemaakt. Een genezen lichaam zag hij als een teken van het Koninkrijk, niet als het doel.

En toen stond Janneke Vlot op.

WAT DE ALBLASSERWAARD ZAG

Het verhaal van Janneke kwam er op een moment dat de discussie over gebedsgenezing in Nederland fel was. Kranten als het Nederlands Dagblad, het Reformatorisch Dagblad en Terdege schreven erover. In 2010 publiceerde Terdege een lang artikel over haar herstel. Het opvallende was dat haar eigen huisarts openlijk vertelde wat hij gezien had. Er kwam ook een boekje onder Jans naam over haar genezing.

Critici bleven sceptisch. Sommige artsen zagen in de meeste genezingen bij zulke diensten klachten die van binnenuit kunnen veranderen, zonder dat er iets bovennatuurlijks gebeurt. De Vereniging tegen de Kwakzalverij keerde zich tegen zijn diensten. Godsdienstwetenschapper Miranda Klaver zei bij zijn dood iets anders. Volgens haar kwam er na de zaak Janneke Vlot in gewone kerken meer ruimte om voor zieken te bidden.

Misschien ligt daar zijn grootste nalatenschap. In de jaren vijftig deed bijna niemand het. Een halve eeuw later werd in veel gemeenten in Nederland voor zieken gebeden, vaak zonder podium of microfoon.

LOSLATEN

In februari 2010 droeg Jan het voorgangerschap van De Levensstroom over aan Arno van der Knaap. Zelf werd hij overziener. Het ging niet goed. Jan wilde meer ruimte voor de genezingsdiensten. In juli 2011 splitste de gemeente. Van der Knaap begon in Warmond een nieuwe gemeente, en ongeveer de helft van de mensen ging met hem mee.

Daarna volgde een conflict met het bestuur. In mei 2013 oordeelde de rechtbank in Den Haag dat het bestuur hem terecht had afgezet als apostolisch overziener. Hij verloor het gebouw dat hij had helpen bouwen. Zelf sprak hij van een coup. De kerk ging later verder onder de naam Power City Church.

Het zijn geen fijne jaren om over te lezen. Ze staan in de krant, dus ze horen in dit hoofdstuk. Maar het verhaal eindigt hier niet.

OPNIEUW BEGINNEN OP JE VIJFENZEVENTIGSTE

Jan was vijfenzeventig. Veel mensen zouden het daarbij laten. Hij stichtte met Herma Stichting Wings of Healing in Warmond. De eerste genezingsdienst werd gehouden in een partycentrum, met ongeveer tweehonderdvijftig mensen. Elke maand volgden twee genezingsdiensten en een dienst met Bijbelonderwijs. Hij schreef en redigeerde het blad van de stichting zelf, bijna tot het eind.

Hij schreef in zijn leven ook een autobiografie, Gods plan met mijn leven, en ongeveer vijftien andere boeken. Titels als De God van wonderen, Twijfel, hoe deze te overwinnen en Laat uw verleden niet over uw heden heersen laten zien waar hij mee bezig was.

Dan komt het hoofdstuk dat in een leven als dit misschien het meeste zegt. In het najaar van 2020 zochten Jan Zijlstra en Arno van der Knaap elkaar weer op. Ze legden het conflict van jaren bij. Het christelijke platform Revive sprak met hen allebei. Jan preekte daarna in de gemeente van zijn vroegere opvolger. Beide mannen spraken van grote vreugde.

Er bestaan geen mensen zonder breuken. Er bestaan wel mensen die aan het eind van hun leven de moeite nemen om ze te herstellen.

HET LAATSTE JAAR

Op 28 februari 2021 werden Armand en Natalie Lefeu ingezegend als voorgangers van Wings of Healing. Jan regelde zijn opvolging deze keer zelf, en op tijd. In mei vierden hij en Herma dat ze zestig jaar getrouwd waren.

Begin september werd hij met corona opgenomen in het ziekenhuis. Op 9 september 2021 overleed hij, tweeëntachtig jaar oud. Zijn stichting schreef dat hij stierf met zijn gezin om zich heen. Op 15 september was er een herdenkingsdienst in Barneveld, bij de gemeente De Doorbrekers, die via internet werd uitgezonden.

Na zijn dood kreeg Wings of Healing een overziener uit Curaçao, Raimy Juliet, met zijn vrouw Arlette. Armand Lefeu leidt de genezingsdiensten.

EEN SLAGER DIE HET ZAG

Jan Zijlstra was geen geleerde theoloog. Hij was een evangelist die geloofde dat wat in de Bijbel staat, ook vandaag waar is. Hij vertelde mensen naar eigen zeggen niet wat ze wilden horen, maar wat ze moesten horen. Dat maakte hem geliefd en het maakte hem omstreden.

Zijn diensten trokken ook veel rooms-katholieken. Daarom las hij geregeld voor uit de Willibrordvertaling, de Bijbel die zij kenden. Het zegt iets over hem. Hij wilde dat mensen het verstonden.

Misschien heb je moeite met genezingsdiensten. Misschien ben je zelf ooit naar voren gegaan en kwam je terug zoals je ging. Dan mag je die vraag houden. Ook Jan had niet op alles een antwoord. Maar kijk ook naar wat hij deed met de korte zin die hij in 1957 in gebed hoorde. Hij was negentien. Hij had een vak, een zaak die op hem wachtte en een dorp waar iedereen hem kende. Hij liet het liggen en ging.

Vierenzestig jaar later stierf hij, en in de krant stond dat hij Jezus had verkondigd tot het eind.