Een serie van Wim Kamphorst

Tot het uiterste
van de aarde

Levensverhalen van Nederlandse zendelingen. Feiten voorop, met de bronnen erbij.

En u zult Mijn getuigen zijn, zowel in Jeruzalem als in heel Judea en Samaria en tot aan het uiterste van de aarde.Handelingen 1:8

Ver van huis

Wie gingen

Vlak voordat Jezus naar de hemel ging, zei Hij tegen Zijn leerlingen: maar u zult de kracht van de Heilige Geest ontvangen, Die over u komen zal; en u zult Mijn getuigen zijn, zowel in Jeruzalem als in heel Judea en Samaria en tot aan het uiterste van de aarde. (Handelingen 1:8)

Voor een Nederlander in de zeventiende eeuw lag het uiterste van de aarde heel concreet op de kaart. Het was een eiland voor de kust van China, een eiland vol kruidnagelbomen in de Molukken, een plantage aan de Surinamerivier. Schepen vertrokken uit Texel en Vlissingen en kwamen na maanden aan op plaatsen waar nog nooit iemand van Jezus had gehoord. Op sommige van die schepen zat een predikant, een zendeling of later een zuster in een wit habijt.

Dit boek gaat over acht van hen.

De kaartenbak

Wie je hier tegenkomt

Elk verhaal staat op zichzelf. Begin bij wie je kent, of juist bij wie je nog niet kent.

Deel 1 · Acht Nederlandse zendelingen, van Robertus Junius tot Izaak Kijne

Deel 1 Nr. 1
Robertus Junius
1606-1655 · Formosa (Taiwan)
De dominee van Sinkan.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 2
Joseph Kam
1769-1833 · Ambon
De apostel der Molukken met een eigen schoener.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 3
Peerke Donders
1809-1887 · Suriname
De wever die bleef bij de melaatsen.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 4
Pieter Jansz
1820-1904 · Java
De schoolmeester die Java de Bijbel in eigen taal gaf.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 5
Kaatje Dierkx
1866-1900 · Taiyuan, China
Het meisje uit Ossendrecht dat bleef.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 6
Jacqueline van Andel-Rutgers
1874-1951 · Java
De boekhandel in Solo die tot Suriname reikte.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 7
Margot Alt
1883-1962 · Java en Nieuw-Guinea
Moesje met de wezen.
Lees het verhaal
Deel 1 Nr. 8
Izaak Samuel Kijne
1899-1970 · Nieuw-Guinea
De meester van Miei.
Lees het verhaal

Deel 2 · Acht Nederlandse zendelingen, van Antonius Hambroek tot Truus Lemmens

Deel 2 Nr. 9
Antonius Hambroek
1606-1661 · Formosa (Taiwan)
De dominee die terugging.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 10
Martinus Niewindt
1796-1860 · Curaçao
De bisschop tussen kerk en plantage.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 11
Nicolaus Adriani
1865-1926 · Celebes
De geleerde die eerst ging luisteren.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 12
Antonie Aris van de Loosdrecht
1885-1917 · Celebes
De zendeling die in Bori' bleef.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 13
Hendrik Kraemer
1888-1965 · Java en Bali
De weesjongen die nooit dominee werd.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 14
Caroline Gunning
1889-1988 · Java
Tegen de zin in naar Soekaboemi.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 15
Riek Luinenburg-Pelle
1895-1943 · Java
De bruid zonder bruidegom.
Lees het verhaal
Deel 2 Nr. 16
Truus Lemmens
1914-2000 · Karachi, Pakistan
Mama aan de Kashmir Road.
Lees het verhaal

Op de kaart

Van Curaçao tot Nieuw-Guinea

Allemaal in Nederland geboren, allemaal vertrokken. Klik op een plek voor het verhaal.

Robertus JuniusFormosa (Taiwan): Sinkan, van 1631 tot 1643
Joseph KamAmbon: aangekomen op 3 maart 1815
Peerke DondersSuriname: de leprakolonie Batavia, vanaf 1856
Pieter JanszJava: Jepara en Kayu Apu, de eerste doop op 16 april 1854
Kaatje DierkxTaiyuan, China: het weeshuis, vanaf 1899
Jacqueline van Andel-RutgersJava: Solo, van 1912 tot 1942
Margot AltJava en Nieuw-Guinea: Gambang Waloeh vanaf 1914, Manokwari van 1951 tot 1961
Izaak Samuel KijneNieuw-Guinea: Mansinam en Miei, van 1923 tot 1958
Antonius HambroekFormosa (Taiwan): Mattau, van 1648 tot 1661
Martinus NiewindtCuraçao: vanaf 1824, apostolisch vicaris vanaf 1842
Nicolaus AdrianiCelebes: Poso, vanaf maart 1895
Antonie Aris van de LoosdrechtCelebes: Rantepao in Toraja, van 1913 tot 1917
Hendrik KraemerJava en Bali: voor het Bijbelgenootschap, van 1922 tot 1937
Caroline GunningJava: Soekaboemi, vanaf 1921
Riek Luinenburg-PelleJava: Modjowarno in Oost-Java
Truus LemmensKarachi, Pakistan: Dar-ul-Sukun, vanaf 1969

De tijdlijn

Van 1606 tot 2000

Een moment uit elk leven, in de volgorde van de tijd.

1631
Robertus Junius (1606-1655)
Aan het werk in Sinkan op Formosa. Een dominee die in Sinkan hielp een alfabet te maken.
1661
Antonius Hambroek (1606-1661)
Terug naar het kamp van Koxinga. Een dominee die terugging naar het kamp van Koxinga.
1815
Joseph Kam (1769-1833)
Aankomst op Ambon. Een weduwnaar die op zijn veertigste naar de Molukken ging en daar een eigen schoener kreeg.
1824
Martinus Niewindt (1796-1860)
Aankomst op Curaçao. Een bisschop tussen kerk en plantage.
1842
Peerke Donders (1809-1887)
Aankomst in Paramaribo. Een wever uit Tilburg die bleef bij de melaatsen.
1854
Pieter Jansz (1820-1904)
De doop van vijf Javanen op Paaszondag. Een schoolmeester die vijf mensen doopte en daarna jaren wachtte.
1895
Nicolaus Adriani (1865-1926)
Aankomst in Poso. Een geleerde die eerst ging luisteren.
1900
Kaatje Dierkx (1866-1900)
Gedood in Taiyuan op 9 juli. Een fabrieksmeisje uit Ossendrecht dat in China bleef bij de weeskinderen.
1912
Jacqueline van Andel-Rutgers (1874-1951)
Naar Solo op Midden-Java. Een vrouw met een boekhandel in Solo.
1915
Caroline Gunning (1889-1988)
Vertrek naar Indië als verpleegster. Een vrouw die tegen de zin in naar Soekaboemi ging.
1917
Antonie Aris van de Loosdrecht (1885-1917)
Gedood in Bori' op 26 juli. Een jonge zendeling die in Bori' bleef.
1921
Riek Luinenburg-Pelle (1895-1943)
Getrouwd met de handschoen. Een bruid zonder bruidegom.
1925
Izaak Samuel Kijne (1899-1970)
De school verhuist naar Miei. Een meester die zijn leerlingen Bach leerde zingen.
1935
Margot Alt (1883-1962)
De Pinksterzending opgericht. Moesje met de wezen.
1938
Hendrik Kraemer (1888-1965)
Het boek voor de conferentie in Tambaram. Een weesjongen uit Amsterdam die over de hele wereld gelezen werd.
1969
Truus Lemmens (1914-2000)
Dar-ul-Sukun in Karachi. Een zuster die door kinderen in Karachi mama werd genoemd.

Feiten voorop

Wat vaststaat en wat verteld wordt

Over zendelingen wordt veel verteld. In de negentiende eeuw lazen gemeenten hun brieven voor in de kerk, en zendingsblaadjes moesten de giften op peil houden. Dat leverde mooie verhalen op, en niet alle verhalen zijn even betrouwbaar. Een aantal dopelingen werd ronder. Een gevaar werd groter. Een uitspraak kwam in een andere mond terecht.

In dit boek werk ik op dezelfde manier als in de vorige reeks. Per persoon heb ik uitgezocht wat vaststaat: jaartallen, plaatsen, archieven en onafhankelijke bronnen. Verhalen die we alleen kennen uit hun eigen brieven of uit de verslagen van hun zendingsgenootschap vertel ik ook, maar ik zeg erbij waar ze vandaan komen. Wat rondgaat maar niet te controleren is, noem ik onbevestigd. Na elk hoofdstuk staat een kort overzicht en daarna de bronnen, zodat je zelf verder kunt lezen.

Je kunt niet eerlijk over deze mensen schrijven zonder het land te noemen waarmee ze meereisden. De eerste zendelingen in dit boek waren in dienst van de VOC, een handelsbedrijf dat met geweld macht uitoefende. Peerke Donders werkte in een land waar mensen eigendom van andere mensen waren. Later stonden zendelingen in Nederlands-Indië onder het gezag van een koloniale overheid die niet altijd blij met hen was.

Ik ga daar niet omheen en ik ga er ook niet over preken. Ik vertel wat er gebeurde en laat jou oordelen. Sommige van deze mensen gingen mee in de denkbeelden van hun tijd. Anderen gingen daar dwars tegenin. Vaak gebeurde allebei in één leven.

De boeken

Lees ze gratis

Deel 1

Tot het uiterste van de aarde

Acht Nederlandse zendelingen, van Robertus Junius tot Izaak Kijne.

Lees online PDF E-book

Deel 2

Tot het uiterste van de aarde

Acht Nederlandse zendelingen, van Antonius Hambroek tot Truus Lemmens.

Lees online PDF E-book

Toen zei ik: Zie, hier ben ik, zend mij.Jesaja 6:8

Ook van Wim: Gods generaals in Nederland, levensverhalen van mannen en vrouwen van God in eigen land.