Een stad
op een berg

Jezus zei het tegen een groep gewone mensen op een berg in Galilea. U bent het licht van de wereld. Een stad die boven op een berg ligt, kan niet verborgen zijn. (Mattheüs 5:14). Hij had het niet over gebouwen. Hij had het over mensen die bij Hem hoorden, en over wat anderen aan hen zouden zien.

Dit boek gaat over zulke mensen. Niet over één held, maar over gemeenten. Over groepen gewone gelovigen op een plek in Nederland, die samen iets deden wat buiten hun kerk te merken was. Ze zorgden voor oude vrouwen, vingen vluchtelingen op, leerden een land lezen, hielpen arme boeren aan geld en zetten een vrouw op de kansel.

WAAROM GEMEENTEN

In de serie Volg hun geloof na schreef ik over mannen en vrouwen van God. In Tot het uiterste van de aarde over zendelingen. In Wat betekenen deze stenen? over plekken waar de kerkgeschiedenis van Nederland een andere kant op ging.

Deze serie kijkt naar iets anders. Wat gebeurt er als een gemeente de deur opendoet? Soms ging het om een predikant of priester die vooropliep. Maar bijna altijd waren er diakenen, kerkenraadsleden, vrouwen en gewone leden nodig om het vol te houden. Over hen is meestal veel minder opgeschreven. Ik heb geprobeerd hun kant zo goed mogelijk te laten zien, en ik zeg het erbij als de bronnen over hen zwijgen.

ACHT GEMEENTEN, VAN 1566 TOT 1911

Dit eerste deel begint in een weiland bij Hoorn, in de zomer van 1566, bij een van de eerste openluchtpreken in Holland. Het eindigt in een klein Fries dorp, waar een doopsgezinde gemeente in 1911 de eerste vrouwelijke predikant van Nederland bevestigde.

Daartussen staan een groep in Rijnsburg die zonder dominee samenkwam, de diaconie in Amsterdam die een huis bouwde voor honderden oude vrouwen, een Franstalige gemeente die vluchtelingen opving, een doopsgezinde gemeente in Monnickendam waar een beweging begon om het hele land te leren lezen, een arbeidersparochie in Enschede en een abdij in Brabant van waaruit de boerenbond en de boerenleenbanken groeiden.

Elk hoofdstuk begint op de plek zoals die er nu bij ligt. Daarna gaan we terug naar het moment dat het verschil maakte. Achter elk hoofdstuk staat onder Ga er zelf heen waar je moet zijn en wat je er nog kunt zien.

FEITEN VOOROP

Ook in dit boek houd ik me aan de feiten. Waar een verhaal alleen uit overlevering komt, of uit de woorden van iemand die zelf betrokken was, zeg ik dat. Waar bronnen elkaar tegenspreken, laat ik dat zien. Na elk hoofdstuk staat een kort overzicht van wat vaststaat en wat niet, en een lijst met bronnen.

Sommige onderwerpen liggen gevoelig. Gemeenten deden dingen waar andere christenen het niet mee eens waren, toen en nu. Ik kies geen partij. Ik vertel wat er gebeurde, wat mensen erover zeiden en wat het veranderde.

Mensen over wie ik in andere boeken al een heel hoofdstuk schreef, komen hier alleen kort voorbij.

VOOR WIE

Misschien zit je zelf in een gemeente en vraag je je af wat één kleine groep christenen kan betekenen voor een dorp of een stad. Lees dan hoe het hier ging. Het begon bijna altijd klein, en bijna nooit makkelijk.