Volg hun geloof na

In Valenciennes, in het noorden van Frankrijk, is geen graf van Guido de Brès. Het lichaam van Johannes Post werd na de oorlog uit een kuil in de duinen gehaald. Van een paar mensen in dit boek is weinig tastbaars overgebleven. Een brief, een belijdenis, een weeshuis dat een jeugdzorginstelling werd, een pad met spreuken in een Eindhovense wijk.

En toch spreken ze nog. In de brief aan de Hebreeën staat, na een lange rij namen van gelovigen uit het Oude Testament: Welnu dan, laten ook wij, nu wij door zo’n menigte van getuigen omringd worden, afleggen alle last en de zonde, die ons zo gemakkelijk verstrikt. En laten wij met volharding de wedloop lopen die voor ons ligt (Hebreeën 12:1).

Dit is het vierde deel van een reeks over zulke getuigen uit eigen land. Ik volg daarbij het voorbeeld van Roberts Liardon, die in zijn boekenreeks God’s Generals het leven beschreef van predikers en opwekkingsleiders, met hun roeping, hun kracht en ook hun zwakke kanten.

VIJF EEUWEN

De mensen in dit boek beslaan bijna vijfhonderd jaar. De eerste stierf in 1567 aan een galg. De laatste stierf in 2020 in Eindhoven, nadat hij die maand nog een laatste ronde door de stad had gemaakt.

Daartussen staan een hervormde dominee in Drenthe die zich liet dopen in een sloot en zo de eerste baptistengemeente van Nederland begon. Een Limburgse pater die in Dublin terechtkwam en daar door duizenden mensen werd opgezocht om voor hen te bidden. Een colporteur uit de Betuwe die met zijn vrouw zonder geld een weeshuis begon dat uitgroeide tot een dorp. Een gereformeerde boer uit Drenthe die zijn deur openzette voor Joodse onderduikers. Een kunsthistoricus die in een krijgsgevangenkamp de Bijbel ging lezen. Een matroos uit Maassluis die vanuit Zwitserland een zendingswerk opbouwde. En een straatprediker die veertig jaar lang riep dat niemand onsterfelijk is.

Het zijn mensen uit heel verschillende kerken: gereformeerd, hervormd, baptist, evangelisch, rooms-katholiek. Over veel dingen zouden ze het met elkaar oneens zijn geweest. Dat is geen reden om ze niet naast elkaar te zetten. Het is juist een reden om het wel te doen.

WAAROM EEN WAAL EN EEN STRAATPREDIKER?

Guido de Brès was een Franstalige Waal, die nooit in het huidige Nederland heeft gewoond. Maar in zijn tijd bestonden België en Nederland nog niet als aparte landen, en de belijdenis die hij schreef, werd het hart van de Nederlandse protestantse kerken.

Arnol Kox was een rooms-katholieke straatprediker zonder opleiding of organisatie. Veel mensen vonden hem lastig of lachwekkend. Ik heb hem toch opgenomen, omdat hij iets deed wat bijna niemand van ons durft, en omdat hij het volhield tot zijn laatste week.

FEITEN VOOROP

Net als in de vorige delen wil ik eerlijk zijn over wat we weten. Over mensen die al eeuwen dood zijn, gaan verhalen rond die mooier zijn geworden in het navertellen. Over mensen die kort geleden stierven, is vaak nog geen goede biografie geschreven. In beide gevallen moet je opletten.

Ik heb per persoon uitgezocht wat vaststaat. Waar bronnen elkaar tegenspreken, zeg ik dat. Verhalen die we alleen kennen omdat iemand ze zelf vertelde, of omdat vrienden of een kerkelijk proces ze opschreven, vertel ik ook, maar ik zeg erbij waar ze vandaan komen. Na elk hoofdstuk vind je een kort overzicht van wat vaststaat en wat alleen verteld wordt, met de bronnen.

NIET ALLEEN DE MOOIE KANTEN

Een paar mensen in dit boek maakten fouten of riepen weerstand op. Een weesvader die het geld niet kon beheren en wiens tehuis in een landelijk schandaal terechtkwam. Een dominee die uit zijn ambt werd gezet. Een prediker met uitgesproken opvattingen over Israël en de eindtijd. Een straatprediker die boetes kreeg. Ik vertel die dingen, omdat ze bekend zijn en omdat ze erbij horen. De Bijbel doet het ook: David, Petrus en Paulus worden niet beschreven als volmaakte mensen.

HOE JE DIT BOEK KUNT LEZEN

Elk hoofdstuk staat op zichzelf. De volgorde is die van de tijd, van de zestiende eeuw tot 2020. Je hoeft de eerdere delen niet gelezen te hebben.

Lees het met een vraag in je achterhoofd. Wat vroeg God van hen, en wat vraagt Hij van jou? Geen van hen wist aan het begin waar het zou eindigen. De Brès gooide een pakketje over een muur. Feisser stapte het water in. Post nam één onderduiker in huis. Rookmaaker sloeg in een kamp een Bijbel open. Het begon telkens klein.