Biddinghuizen

Aan de Spijkweg in Biddinghuizen, midden in de Flevopolder, rijzen de achtbanen van Walibi Holland boven het vlakke land uit. Naast het pretpark ligt een evenemententerrein van ongeveer tachtig hectare. In de zomer staat Lowlands er, het popfestival. Ook Defqon.1 wordt er gehouden.

Maar in het pinksterweekend van mei staat er iets anders. Van 22 tot en met 25 mei 2026 hield Stichting Opwekking hier voor de zesenvijftigste keer haar Pinksterconferentie. Het thema was “Ik ben”, naar de naam die God aan Mozes bekendmaakte bij de brandende struik. Er waren meer dan vijfentachtig seminars, verdeeld over zeven leerlijnen. De organisatie had op een record gerekend. Een jaar eerder hadden de auto’s op weg naar Biddinghuizen in een lange file gestaan, en dit keer kwamen er extra toegangswegen en vaste tijdvakken om aan te komen.

Vanaf de ingang loopt de Boulevard, onder een loopbrug door. Op het hoofdterrein ligt de Plaza, het drukke plein dat naar alle andere onderdelen leidt. In een grote tent, de EXPO, staan ongeveer vijftig organisaties met een kraam: zendingswerk, hulpverlening, Bijbelscholen. Er is een programma voor kinderen, voor tieners en voor jongeren. In de Bijzondere Mensen Tent komen mensen met een verstandelijke beperking samen. De organisatie spreekt van ongeveer zestigduizend bezoekers per jaar.

Het begon in 1971 met ongeveer vijfhonderd mensen op een gezinskamp. Hoe werd een kampeerweekend een van de grootste festivals van Nederland? Om dat te begrijpen moet je verder terug, naar een man die het Leger des Heils verliet.

EEN OUD-SOLDAAT IN AMSTERDAM

In 1907 begon in Amsterdam iets wat later de pinksterbeweging in Nederland zou heten. De man die het in gang zette, heette Gerrit Polman. Hij was soldaat geweest in het Leger des Heils. Samen met zijn vrouw leidde hij tot ongeveer 1930 de Pinkstergemeente in Amsterdam, het centrum van de eerste Nederlandse pinkstergelovigen.

Wat is een pinkstergemeente? Het is een kerk die veel nadruk legt op het werk van de Heilige Geest, zoals de Bijbel dat beschrijft in het boek Handelingen. Daar staat hoe de eerste volgelingen van Jezus op het joodse Pinksterfeest bij elkaar waren: En toen de dag van het Pinksterfeest vervuld werd, waren zij allen eensgezind bijeen. (Handelingen 2:1). Daarna kwam de Geest over hen. Pinkstergelovigen verwachten dat God vandaag nog op die manier werkt, met genezing, profetie en spreken in tongen, een vorm van bidden in een taal die de bidder zelf niet kent.

Lange tijd bleef de beweging klein. Een telling die later door onderzoekers werd gebruikt, komt voor 1920 uit op 272 aanhangers in heel Nederland. In 1960 waren het er 5.590. De meeste Nederlanders hadden er nooit van gehoord, en wie er wel van wist, vond het vaak vreemd.

In 1952 sloot een aantal gemeenten zich aaneen in een broederschap, een samenwerkingsverband. In 1948 was ook de Evangelische Alliantie opgericht, een verband voor protestanten die het persoonlijk geloof en de Bijbel voorop stelden, uit verschillende kerken. Het waren kleine stappen. In de jaren vijftig kwam er beweging.

EEN AMERIKAAN EN EEN UTRECHTSE JONGEN

In 1958 kwam de Amerikaanse evangelist T.L. Osborn naar Nederland. Een inventaris van het archief van de Broederschap van Pinkstergemeenten, gemaakt door de Vrije Universiteit, zegt dat zijn campagne de Nederlandse pinksterbeweging “een geweldige impuls” gaf. In 1961 was het ledental van de Broederschap in twee jaar verdubbeld, tot vijftig voorgangers.

In die jaren ontstonden ook nieuwe bewegingen. Karel Hoekendijk leidde Stromen van Kracht. Johan Maasbach bouwde zijn Wereldzending op. En Karels zoon Ben ging ook preken.

Ben Hoekendijk was in 1938 in Baarn geboren. Volgens de levensbeschrijvingen die over hem bestaan, preekte hij in 1956 met een jongerengroep op straat in Utrecht en was hij in 1958 betrokken bij de campagne van Osborn. In augustus 1959 hield hij zijn eerste eigen tentcampagne, op het Janskerkhof in Utrecht. Die laatste details komen uit één levensbeschrijving en heb ik niet in een tweede bron teruggevonden.

Datzelfde jaar trouwde hij met Wiesje Hijink. Haar naam komt in dit verhaal nog terug, bij de liederen.

EEN BLAD DAT OPWEKKING HEETTE

In 1960 begon Ben Hoekendijk een blad. Hij noemde het Opwekking. Een opwekking is in de taal van christenen een tijd waarin veel mensen tot geloof komen en het kerkelijk leven opbloeit.

Rond het blad groeide een werk met tentcampagnes en jongerenbijeenkomsten, in Nederland en in België. Het droeg eerst de naam Ben Hoekendijk Evangelisatie Campagnes. Wie het samen opzetten, staat in de berichten die bij zijn overlijden verschenen: Ben en Wiesje, en zijn zus Else met haar man Peter Vlug. De stichting zelf noemt april 1960 als begin. Volgens de Engelstalige Wikipedia kreeg het werk in 1974 de naam van het blad: Opwekking.

Van 1972 tot 1979 organiseerde de stichting de One Way Days in de Jaarbeurs in Utrecht. De eerste keer kwamen er volgens de stichting ongeveer vierduizend jongeren. Later liep dat op tot ongeveer vijftienduizend.

EEN GEZINSKAMP MET VIJFHONDERD MENSEN

In 1971 kwamen ongeveer vijfhonderd mensen bij elkaar voor een kamp in het pinksterweekend. Het heette toen de Nationale Gezins-Camp meeting. Een campmeeting is een Amerikaans woord voor een samenkomst van meerdere dagen waarbij mensen in tenten slapen en samen preken horen en zingen.

Hier lopen de bronnen uiteen. De stichting zelf schrijft dat het begon op De Harskamp, op de Veluwe, en daarna verhuisde naar De Dikkenberg en de Paasheuvel. Een historicus van het Katholiek Documentatiecentrum schreef in 2026 dat de eerste editie in Bennekom was. Een journalist schreef in 2018 dat het in Bennekom begon en daarna naar Harskamp ging. De Engelstalige Wikipedia noemt 1972 als eerste jaar, en de NOS rekende in 2017 terug naar 1970. Dat er vijfhonderd mensen waren, noemen drie bronnen. Het jaar 1971 past bij de telling van de stichting: in 2023 was de conferentie de drieënvijftigste, in 2026 de zesenvijftigste.

Een pinksterconferentie was op zichzelf niets nieuws. De Broederschap van Pinkstergemeenten hield er al jaren een, en rond 1961 kwamen daar gemiddeld duizend mensen op af. Het gezinskamp van 1971 was een eigen initiatief, met kampeerders en hun kinderen.

Ook over wie het begon, verschillen de verhalen. De ene bron noemt de echtparen Hoekendijk en Vlug. Een andere noemt Ben Hoekendijk en Kees Goedhart. Waarschijnlijk waren er meer mensen bij betrokken dan één naam kan dragen. De NOS vatte het samen als “een kampeeruitje van een klein groepje christenen.”

Ik vind dat eerlijk gezegd een mooi begin. Geen groot plan, geen evenementenbureau. Gezinnen met tenten, een preek, liederen die nog niet in een bundel stonden.

EEN HEUVEL BIJ VIERHOUTEN

Vanaf 1973 vond de conferentie plaats op camping De Paasheuvel bij Vierhouten, op de Veluwe. Dat bleef zo tot en met 1995.

De groei kwam snel. Volgens de eigen geschiedschrijving van Opwekking waren er in 1983 vijftienduizend bezoekers, in 1987 twintigduizend en in 1988 vijfentwintigduizend. Daarna schommelde het rond de dertigduizend. Dat zijn cijfers van de organisatie zelf. Een onafhankelijke telling uit die jaren heb ik niet gevonden.

De pinksterbeweging als geheel groeide mee. Dezelfde onderzoekstelling die ik eerder noemde, komt voor 1971 uit op 17.480 aanhangers, voor 1981 op 34.190 en voor 1989 op ongeveer zeventigduizend, verdeeld over zo’n vijfhonderd gemeenten. Ook de evangelische beweging werd zichtbaarder: in 1976 kwam de Evangelische Omroep er.

Een lezer schreef in 2023 onder een artikel op internet dat hij twee keer in Vierhouten was geweest. Hij herinnerde zich vooral de drukte, de kou, de regen en de modder. Ook dat hoort bij de geschiedenis van zo’n weekend.

ZESTIG LIEDEREN IN EEN DUN BOEKJE

Wat mensen van Opwekking mee naar huis namen, waren vaak de liederen. In de pinkstergemeenten zong je in die jaren uit de Zangbundel van Johannes de Heer of uit Glorieklokken. Daar stonden weinig aanbiddingsliederen in, liederen waarin je God zelf toezingt. Wiesje Hoekendijk zag dat als een gemis. Zij leidde de samenzang en bracht nieuwe liederen in, eerst Nederlandse, later vertalingen uit het Engels.

In 1978 verscheen de eerste bundel Opwekkingsliederen, met de nummers 1 tot en met 60. Elk jaar kwamen er liederen bij. In 1990 waren het er ruim driehonderd. In 2016 telde de bundel 795 nummers. Nu zijn het er meer dan negenhonderd. De nieuwe liederen worden elk jaar op de Pinksterconferentie voor het eerst gezongen. In de weken daarna klinken ze in kerken door het hele land.

De liederen werden ook opgenomen. De eerste cd’s ontstonden tijdens de Pinksterconferentie zelf. Vanaf het begin van de jaren negentig gebeurde dat op het Zangfestijn in maart, eerst in De Bron in Dalfsen en sinds 2009 in De Kroeze Danne in Ambt Delden. In 2023 werd cd nummer 47 opgenomen, met dertien nieuwe liederen.

Eén getal ontbreekt. In 2007 sloeg de stichting nummer 666 over. Dat getal staat in het Bijbelboek Openbaring als het getal van het beest, en het zou het laatste nummer op alle bundels en cd’s zijn geworden.

Zing jij weleens een Opwekkingslied? Dan ben je niet de enige. Eerst werden ze alleen in pinkstergemeenten gezongen. Nu worden ze ook in veel andere kerken in Nederland gezongen.

EEN TERREIN DAT VOOR SCOUTS WAS AANGELEGD

In 1971, het jaar van het eerste gezinskamp, ging in de Flevopolder een ander park open: De Flevohof. Het was een park over landbouw en veeteelt, populair bij schoolreisjes. Twintig jaar later liep het slecht. In 1993 ging de Flevohof failliet. In het najaar van dat jaar kocht het Belgische bedrijf Walibi het terrein. Op 7 mei 1994 ging het open als Walibi Flevo, met achtbanen.

Het grote veld naast het park werd in 1994 en 1995 ingericht voor scouting. Er waren twee grote kampen: EuroJam in 1994 en de wereldjamboree in 1995, met scouts uit de hele wereld. Daarna lag er een terrein dat geschikt was voor tienduizenden kampeerders.

Opwekking zocht precies zo’n plek. Vierhouten was te klein geworden. In 1996 verhuisde de Pinksterconferentie naar Biddinghuizen. Vanaf dat jaar stonden de tenten in de polder.

In 1993 was er dus nog geen Opwekking in Biddinghuizen. Dat jaartal wordt weleens genoemd, maar het is het jaar waarin de Flevohof failliet ging. Alle bronnen die ik heb gelezen, noemen 1996 voor de verhuizing.

MODDER, HITTE EN EEN GROTE TENT

Hoe ziet zo’n weekend er van binnen uit? Een journalist van het blad Het Goede Leven liep er in 2018 rond. Hij beschreef een geïmproviseerde camping met eenvoudig sanitair, lange rijen en flinke afstanden tussen de tent en de samenkomsten. Afhankelijk van het weer is het modderig of juist heel heet. Er stond een Grote Tent voor de hoofdsamenkomsten, twee tenten voor seminars, concerttenten en de Bijzondere Mensen Tent.

Hij noteerde ook de getallen die de organisatie hem gaf: ongeveer twintigduizend kampeerders, met op zaterdag en vooral zondag zo’n vijfendertigduizend dagjesmensen erbij. Het terrein kon tegelijk maximaal 55.000 mensen hebben. De NOS meldde later dat er in 2018 ongeveer 75.000 bezoekers waren geweest. Het verschil zit waarschijnlijk in de manier van tellen: wie er tegelijk is, of wie er over vier dagen bij elkaar komt. Alle aantallen in dit hoofdstuk komen van de organisatie, ook als een krant ze overneemt.

Een vrijwilliger van zevenentwintig vertelde de NOS in 2022 wat haar opviel: “Drank en drugs zijn hier streng verboden.” Er wordt geen alcohol verkocht. Op zondagochtend vieren de bezoekers het avondmaal, waarbij Jezus’ dood wordt herdacht met brood en druivensap.

In de jaren negentig trok Ben Hoekendijk zich terug uit het werk van de stichting. In 1990 had zijn zwager Peter Vlug de leiding al overgenomen. In 1999 werd Joop Gankema directeur. Op de conferentie komen bezoekers uit veel verschillende kerken. In 2018 zei de organisatie dat ze niet precies wist hoeveel er uit protestantse of katholieke kerken kwamen, maar dat ze het gevoel had dat die in de meerderheid waren.

“EVANGELISCH FEESTJE”

Niet iedereen was blij met deze groei. Een historicus van het Katholiek Documentatiecentrum schreef in 2026 dat de katholieke pers, en ook de Volkskrant, er kritisch over schreef. Het woord dat hij aanhaalt, is “evangelisch feestje.” Pas vanaf de jaren negentig gaven de Katholieke Charismatische Vernieuwing en het blad De Bazuin er meer aandacht aan.

Ook in protestantse kerken was er kritiek, vooral op de liederen. De teksten zouden te eenvoudig zijn, te veel lof en te weinig klacht bevatten, en mensen in een snelle emotie brengen. Waar een band het orgel verving, vonden sommigen de muziek te werelds. Een journalist noteerde in 2018 de kritiek dat de bundel een eenzijdig “hosanna”-karakter zou hebben. De uitgever antwoordde dat de bundel nooit bedoeld was als de enige bundel voor een kerk.

In 2008 boog de synode van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), de hoogste kerkelijke vergadering van dat kerkverband, zich over de vraag of Opwekkingsliederen in de eredienst mochten klinken. De uitkomst was voorzichtig. De liederen mochten bij bijzondere diensten of momenten worden gezongen. Er kwam een handreiking bij, die waarschuwde voor “onbijbelse overwinningstheologie”, het idee dat een christen altijd van overwinning naar overwinning gaat. In 2009 verscheen een beperkte lijst met liederen. Al in 2008 verscheen bij de Gereformeerde Bond, een orthodoxe stroming in de Hervormde Kerk, een bijdrage met de vraag: Zijn Opwekkingsliederen kerkliederen?

Ik schrijf dit niet om iemand gelijk te geven. Ik begrijp de mensen die deze liederen graag zingen, en ik begrijp ook de mensen die bij de Psalmen blijven. Het zegt iets dat de vraag zo serieus werd genomen. Een liedbundel uit een tent op de Veluwe was een zaak voor synodes geworden.

In de liederen is wel iets veranderd. Volgens Wikipedia wordt er bij de keuze meer gelet op evenwicht. Nummer 778, “Hoe lang o Heer”, is een vrije berijming van Psalm 13, een psalm vol klacht.

EEN COLLECTE VAN EEN MILJOEN

Op 1 mei 2020 overleed Ben Hoekendijk in Harderwijk, eenentachtig jaar oud. Bij zijn overlijden schreef de stichting: “God is een God van generaties en werkt door mensen heen.” De berichten in de christelijke pers noemden hem de man die het blad, de stichting en de conferenties had laten beginnen.

Drie jaar later, in mei 2023, kwamen er volgens de organisatie ongeveer zestigduizend mensen naar Biddinghuizen. Het thema was “Maar wij zien Jezus”, naar Hebreeën 2:9. Ruim 330.000 mensen keken via internet mee, en de meeste samenkomsten en seminars bleven tot 1 september terug te kijken. De collecte op maandag bracht 1.011.101 euro op voor zendings- en evangelisatiewerk, een record. In 2025 meldde de organisatie opnieuw ongeveer zestigduizend bezoekers, van wie ongeveer de helft kampeerde en meer dan de helft jonger was dan dertig.

Als ik deze getallen lees, blijf ik met een vraag zitten. Tienduizenden mensen kiezen ervoor om een lang weekend in een tent te slapen, in modder of hitte, om te zingen, te luisteren en te bidden. Wat dat betekent voor de gewone zondag in hun eigen kerk thuis, kan geen bezoekersaantal vertellen.

HETZELFDE GRAS, TWEE MAANDEN LATER

Na het pinksterweekend gaan de tenten weer weg. Ruim twee maanden later staat op hetzelfde terrein Lowlands, met andere muziek en ander publiek. Een bezoeker van Opwekking vertelde de NOS in 2022 dat Lowlands hem een beetje te druk was.

Wie op een gewone dag over de Spijkweg rijdt, ziet de achtbanen van Walibi en het vlakke land eromheen. Van het gezinskamp van 1971, elders in Gelderland, is hier niets te zien. De liederen die toen nog zonder bundel werden gezongen, klinken nu in kerken door het hele land.

En elk jaar met Pinksteren gaan de haringen weer de grond in.

GA ER ZELF HEEN

Het evenemententerrein ligt naast Walibi Holland, aan de Spijkweg 30 in Biddinghuizen, in Flevoland. Het terrein is ongeveer tachtig hectare groot en wordt gebruikt voor grote evenementen. Het pretpark ernaast, het vroegere Flevohof, is gewoon te bezoeken; kijk voor openingstijden op de website van Walibi Holland.

Wie het moment zelf wil meemaken, moet er in het pinksterweekend zijn, als kampeerder of met een dagkaart. Kijk voor data, programma en aanmelding op de website van de Pinksterconferentie van Stichting Opwekking. Een groot deel van de samenkomsten is ook via internet te volgen.

Het begin van het verhaal ligt op de Veluwe. Bij Vierhouten werd de conferentie van 1973 tot en met 1995 gehouden, op camping De Paasheuvel.