Dokkum

Een pomp bij een bron

In Dokkum, in Friesland, staat aan de Bronlaan een ouderwetse pomp van ijzer. Hij staat bij een bron met gemetselde randen. Achter de bron ligt een grote kapel van baksteen. Hij is halfrond en open in het midden. Er passen meer dan zestienhonderd mensen in. Boven je hoofd is alleen de lucht.

Vlak bij de bron staat een stenen man op een sokkel. Hij is ongeveer tweeënhalve meter hoog. Hij houdt een boek boven zijn hoofd.

Die man is Bonifatius. Over hem en over deze bron worden al heel lang verhalen verteld. Sommige zijn echt gebeurd. Andere zijn er later bij verzonnen. Hoe zit dat?

Een Engelsman met een nieuwe naam

Bonifatius werd rond 675 geboren in Engeland. Eerst heette hij Winfried. Hij werd monnik en priester. Een monnik is iemand die in een klooster leeft om God te dienen.

In 716 stak hij de zee over. Hij kwam in Utrecht, bij een andere Engelse monnik: Willibrord. Die vertelde de Friezen al jaren over Jezus. De Friezen woonden toen langs de hele kust. Ze geloofden in hun eigen goden. Ze woonden op terpen. Een terp is een heuvel van aarde, die mensen zelf maakten. Zo bleven ze droog als de zee binnenkwam.

Later kreeg Winfried de naam Bonifatius. Hij werkte vooral in Duitsland. Hij werd aartsbisschop. Dat is een heel belangrijke leider in de kerk. Hij stichtte ook een groot klooster in Fulda.

Nog één keer naar Friesland

In 754 ging Bonifatius nog één keer naar Friesland. Hij was toen ongeveer tachtig jaar oud. Hij wilde nog steeds over Jezus vertellen en mensen dopen.

Een groep mensen reisde met hem mee. Er waren priesters en monniken bij. Hoeveel mensen het precies waren, weten we niet.

Bonifatius zette een kamp op bij een water dat de Boorne heette. Hij had een dag afgesproken met Friezen die net gedoopt waren. Op die dag zouden ze terugkomen. Dan wilde hij hun de handen opleggen. Zo zegende hij nieuwe christenen.

“Houd op met vechten”

Het was 5 juni 754, heel vroeg in de ochtend. De Friezen die hij verwachtte, kwamen niet. In plaats daarvan kwam er een groep mannen met wapens op het kamp af.

Wat er toen gebeurde, weten we uit een boek van een priester die Willibald heette. Hij schreef het op binnen ongeveer vijftien jaar. Hij was er zelf niet bij. Hij hoorde het van anderen.

Willibald schreef dat de mannen van Bonifatius hun wapens pakten. Maar Bonifatius kwam uit zijn tent en zei dat ze moesten ophouden met vechten. Kwaad moest je overwinnen met goed. Tegen de priesters en monniken zei hij dat ze niet bang moesten zijn. Hij gebruikte daarbij woorden van Jezus.

Toen werden Bonifatius en zijn mensen gedood.

Stel je voor dat je erbij was. Je hebt een zwaard in je hand, en je leider zegt: niet vechten. Wat zou jij doen?

Geen goud, wel boeken

De aanvallers doorzochten het kamp. Ze vonden kisten. Ze dachten dat er goud en zilver in zat! Ze namen de kisten mee. Op de schepen vonden ze ook wijn, en die dronken ze op. Daarna kregen ze ruzie over de buit. Ze gingen met elkaar vechten.

Maar toen ze de kisten openmaakten, zat er geen goud in en geen zilver. Er zaten alleen boeken in. Ze gooiden de boeken weg, in de velden en in het moeras. Willibald schreef dat de boeken later werden teruggevonden en naar een klooster gebracht.

Na zijn dood werd Bonifatius ver weg begraven, in zijn eigen klooster in Fulda. Daar ligt hij nog steeds.

Volgens een oud verhaal

En de bron dan? Willibald vertelt er een verhaal over. Hij hoorde het van iemand, die het weer van een ander had gehoord. Het is dus een verhaal uit de derde hand.

Volgens dat oude verhaal werd er op de plek waar Bonifatius stierf een grote heuvel gemaakt. Er moest een kerk op komen. Jaren later reed een bestuurder van de koning er met zijn mannen overheen. Het paard van een van zijn dienaren zakte weg in de zachte grond. En toen het eruit kwam, begon er water op te borrelen. Het was helder en zoet water.

Later werd het verhaal anders verteld. Toen was het ineens het paard van Bonifatius zelf. Zoet water bij de zee was in Friesland heel kostbaar. Dat het verhaal over de bron bleef bestaan, is dus niet zo vreemd.

Het boek boven zijn hoofd

En het boek van het beeld? Ook dat is een oud verhaal. Volgens dat verhaal hield Bonifatius een boek boven zijn hoofd om het zwaard tegen te houden. Maar Willibald schrijft daar niets over. Dit verhaal kwam pas veel later. Het is een legende.

Er is wel iets bijzonders. In Fulda ligt een heel oud boek met sneden in de rand. Het lijkt alsof iemand er met een zwaard of bijl op heeft gehakt. Sommige mensen zeiden: dat is het boek van Bonifatius! Maar dat weet niemand zeker. Veel geleerden geloven het niet.

Een bron die werd teruggevonden

Willibald zegt trouwens niet dat Bonifatius in Dokkum stierf. Hij noemt alleen de Boorne. Toch bouwden de mensen in Dokkum steeds opnieuw een kerk voor Bonifatius. Eerst van hout, toen van steen. Ze bouwden steeds op dezelfde terp. Die resten liggen nog onder de Markt.

Eeuwenlang gingen mensen op bedevaart naar Dokkum. Een bedevaart is een reis naar een heilige plek om er te bidden. In 1853 werd er een oude bron teruggevonden. Mensen zeiden: dit is de bron uit het verhaal. Of dat klopt, kan niemand bewijzen. In 1884 kwam de pomp erbij. In 1934 werd de grote kapel gebouwd.

Nu komen er elk jaar heel veel mensen naar de kapel. Ze lopen door het park, langs de pomp en de bron. En daar staat Bonifatius nog steeds, met zijn boek boven zijn hoofd.