Utrecht

Kijk eens naar beneden

Midden in Utrecht ligt een plein: het Domplein. Aan de ene kant staat de Domtoren. Die is zo hoog dat bijna iedereen omhoog kijkt.

Maar kijk eens naar beneden. In de stenen loopt een lange, roestbruine lijn van staal. Die lijn laat zien waar vroeger een muur stond. Het was de muur van een fort van de Romeinen. Een fort is een plek met muren eromheen, waar soldaten wonen.

Een stukje verder zie je andere tekens in de stenen. Ze laten zien waar vroeger kerken stonden. Een van die kerkjes liet een monnik uit Engeland bouwen, meer dan dertienhonderd jaar geleden. Hij heette Willibrord.

Hoe kwam een monnik uit Engeland hier terecht, in een oud fort aan de rivier?

Een jongen in het klooster

Willibrord werd geboren in 657 of 658, in het noorden van Engeland. Een oud levensverhaal over hem vertelt dat zijn moeder stierf toen hij klein was. Zijn vader bracht hem naar een klooster toen hij zes of zeven jaar was. Een klooster is een huis waar monniken samen leven, bidden en werken.

Dat was toen niet vreemd. Willibrord groeide op tussen de monniken. Rond zijn twintigste beloofde hij zelf monnik te blijven.

Daarna ging hij naar Ierland. Daar was een klooster met een Engelse leider. Hij heette Egbert. Willibrord bleef er twaalf jaar.

Twaalf mannen in een boot

In Ierland deden monniken iets bijzonders. Ze gingen vrijwillig weg uit hun eigen land. Ze lieten hun familie achter, om in een vreemd land voor God te leven. Dat doet denken aan Abraham uit de Bijbel. Ook hij moest van God zijn land uit gaan.

Egbert wilde zelf naar de volken aan de overkant van de zee. Dat lukte hem niet. Dus stuurde hij anderen.

In 690 stapten twaalf mannen in een boot. Willibrord was een van hen. Ze staken de zee over naar de Lage Landen. Dat is het gebied waar nu Nederland en België liggen. Ze kwamen misschien aan land waar nu Katwijk ligt. Maar waar de boot precies op het strand liep, weet niemand zeker.

In het noorden woonden de Friezen. Zij geloofden in hun eigen goden. Willibrord wilde hun over Jezus vertellen.

Een machtige beschermer

Eerst reisde hij naar Pepijn. Pepijn was de machtigste man bij de Franken. Dat was een groot volk ten zuiden van de Friezen. Pepijn had net gevochten tegen de koning van de Friezen. Die koning heette Radboud. Pepijn had gewonnen.

Pepijn stuurde de monniken naar Friesland. Hij gaf ze zijn bescherming.

Dat was handig, maar ook lastig. Waar Pepijn de baas was, kon Willibrord preken. Waar Radboud terugkwam, moest Willibrord vluchten. Voor veel Friezen was het nieuwe geloof daardoor het geloof van de vijand.

Een nieuwe naam in Rome

In 695 reisde Willibrord naar Rome. Daar woonde de paus, de leider van de kerk. De paus maakte hem aartsbisschop van de Friezen. Een aartsbisschop is een heel belangrijke leider in de kerk. Hij staat boven andere bisschoppen.

Dat was best een groot plan. Er waren bij de Friezen nog bijna geen christenen!

De paus gaf hem ook een nieuwe naam: Clemens. Maar Willibrord gebruikte die naam bijna nooit.

Toen hij terugkwam, gaf Pepijn hem een vaste plek. Het was het oude fort van de Romeinen, aan de rivier de Rijn. De Romeinen waren al lang weg. In dat fort stond al een klein kerkje, maar het was kapot. Willibrord bouwde het opnieuw op. Hij bouwde ook een nieuwe kerk. Die noemde hij de kerk van de Verlosser. De Verlosser is Jezus.

Uit dat herbouwde kerkje groeide later de grote Domkerk.

Oude verhalen

Over wat Willibrord verder deed, gaan oude verhalen rond. Ze zijn opgeschreven door een geleerde man, ruim vijftig jaar na Willibrords dood. Hij schreef ze op om Willibrord te eren. Of alles echt zo gebeurd is, weten we niet.

Volgens een oud verhaal kwam Willibrord op een eiland met een heilige bron. Daar mocht je alleen water halen als je stil was. Willibrord doopte mensen in die bron. Koning Radboud hoorde ervan. Een van Willibrords metgezellen werd gedood.

Een ander oud verhaal gaat over koning Radboud zelf. Hij zou bijna gedoopt zijn. Hij stond al met één voet in het doopwater. Toen vroeg hij waar zijn voorouders waren, die nooit gedoopt waren. Het antwoord was: niet in de hemel. Toen trok Radboud zijn voet terug. Dit verhaal is waarschijnlijk een legende.

Maar het laat wel iets zien. Voor een Fries was kiezen voor Jezus heel moeilijk. Het betekende ook kiezen tegen je voorouders. Wat zou jij gedaan hebben?

Alles kwijt, en opnieuw beginnen

In 714 stierf Pepijn. Toen greep koning Radboud zijn kans. Hij nam het land terug. Kerken werden kapotgemaakt en priesters werden weggejaagd. Willibrord moest weg uit Utrecht. Bijna vijfentwintig jaar werk lag stil.

Hij ging waarschijnlijk naar zijn klooster in Echternach. Dat ligt in het land dat nu Luxemburg heet.

Maar in 719 stierf Radboud. Willibrord ging terug naar Utrecht. Hij was toen al ongeveer zestig jaar. En hij begon gewoon opnieuw. Hij maakte kerken weer heel en leerde mensen over God.

Hij kreeg hulp van een andere monnik uit Engeland: Bonifatius. Die werkte drie jaar met hem samen.

In 739 stierf Willibrord in Echternach. Hij was 81 jaar.

Een ruiter met een kerkje

Ga je nu naar Utrecht, dan kun je nog veel van Willibrord vinden. Onder het Domplein kun je met een zaklamp naar beneden. Daar zie je stukken van het oude fort en van de oude kerken.

Loop je een paar minuten verder, dan zie je een groot beeld van brons. Het is Willibrord op een paard. Hij draagt een monnikskleed. In zijn hand houdt hij een klein kerkje. Fietsers moeten er gewoon omheen.

En terug op het Domplein ligt nog steeds die roestbruine lijn in de stenen. Daar stond de muur van het fort. Binnen die muur bouwde een monnik van over de zee zijn kerkje.