Brielle

Een lijn in het gras

Aan de rand van Brielle staat een grote kerk van baksteen. Achter die kerk ligt een grasveld. Om het veld loopt een overdekte gang. Midden op het gras staat een klein stenen gebouwtje met acht kanten en een koepel. Het is een altaar voor buiten.

Kijk nu eens goed naar het gras. Daar loopt een lijn van steen. Die lijn maakt een rechthoek.

Die rechthoek laat zien waar vroeger een schuur stond. Er lag turf in. Turf is gedroogde veengrond, waarmee mensen vroeger hun kachel stookten. De schuur hoorde bij een klooster.

In die schuur stierven in de zomer van 1572 negentien mannen. Ze worden de martelaren van Gorcum genoemd. Een martelaar is iemand die gedood wordt om wat hij gelooft. Wie waren die mannen? En wie deed hun dit aan?

Een land vol onrust

In 1572 was Nederland een onrustig land. De koning van Spanje was de baas. Hij was katholiek. Veel mensen waren protestant geworden. Dat mocht niet van de koning.

Protestanten werden daarom vervolgd. Een speciale rechtbank veroordeelde bijna negenduizend mensen, voor ketterij of verraad. Ketterij betekent: iets anders geloven dan de kerk leert. Ongeveer duizend mensen werden echt gedood.

Er kwam een opstand tegen de koning. De leider van de opstand was Willem van Oranje. Een deel van de opstandelingen voer op zee. Ze noemden zich watergeuzen.

Op 1 april 1572 namen de watergeuzen de stad Den Briel in. Zo heette Brielle toen. Het was de eerste stad die ze op de Spanjaarden veroverden. De leider van de geuzenvloot heette Lumey.

Maar nu draaide het om. De geuzen waren protestant. Ze keerden zich tegen de katholieke priesters en kloosters. Het klooster net buiten Den Briel werd leeggeroofd. Daar stond de turfschuur.

Gevangen in Gorinchem

Eind juni 1572 namen de geuzen ook de stad Gorinchem in. In die tijd heette die stad Gorcum. Alle katholieke priesters en kloosterlingen werden gevangengenomen.

In Gorinchem stond een klooster van franciscanen. Dat zijn monniken die arm leven en rondtrekken om te preken. De leider van het klooster was Nicolaas Pieck. Hij was in Gorinchem geboren.

Ook de pastoor van de stad werd gevangen. Hij heette Leonardus van Veghel. Een jaar eerder had hij een baan in Gouda kunnen krijgen. Maar hij bleef in Gorinchem.

Pieck en Van Veghel werden de leiders van de groep gevangenen.

Bijna twee weken lang werden de mannen slecht behandeld. Ze moesten hun geloof opgeven. Maar dat deden ze niet.

Een boot naar Den Briel

Begin juli werden de gevangenen met een boot naar Den Briel gebracht. Daar kwamen er nog vier priesters bij. Toen waren het er drieëntwintig.

Op 7 juli moesten ze voor Lumey komen. Hij zei: als je twee dingen opgeeft, mag je vrij. Het eerste ging over het brood en de wijn bij de mis. Katholieken geloven dat Jezus daar echt in aanwezig is. Het tweede was dat de paus de leider van de kerk is.

Voor de gevangenen was dat het hart van hun geloof. Vier mannen gaven toe. Negentien zeiden nee.

Stel je voor dat jij daar stond. Je mag naar huis als je twee zinnen zegt. Wat zou jij doen?

Een brief van de prins

Willem van Oranje wilde dit niet. Hij had bevolen dat de geuzen priesters en kloosterlingen met rust moesten laten. Er kwam zelfs een brief van hem naar Den Briel. Daarin stond dat de geestelijken met rust gelaten moesten worden.

Volgens een oud katholiek verhaal kreeg Lumey alleen een kopie van die brief. Daar zou hij boos om zijn geworden. Of dat klopt, weten we niet zeker.

Wat wel zeker is: de prins wilde de mannen sparen. Maar zijn admiraal deed het anders.

De nacht van 9 juli

In de nacht van 9 juli werden de negentien mannen naar het lege klooster gebracht. Daar, in de turfschuur, werden ze opgehangen.

Wie waren ze? Het waren gewone priesters en broeders. Elf van hen waren franciscanen, zoals Nicolaas Pieck. De oudste was een man uit Denemarken, geboren in 1482. Hij was dus al heel oud. De jongste was een broeder van ongeveer vierentwintig.

Veel later vertelde een vrouw iets bijzonders. Ze heette Anna Centen. Ongeveer vier maanden na die nacht kwam ze bij het klooster wonen. Als kind had ze in de schuur op een balk gespeeld. Ze vertelde ook dat veel mensen naar die plek kwamen om de martelaren te eren.

En Lumey? Willem van Oranje was niet blij met hem. Een half jaar later nam de prins hem zijn baan af.

Een kapel, en nu een kerk

Hoe weten we dit allemaal? Een neef van Nicolaas Pieck schreef een boek over de martelaren. Hij heette Willem Hessels van Est. Hij zocht mensen op die erbij waren geweest en schreef op wat ze vertelden.

In 1867 werden de negentien mannen door de paus heilig verklaard. Dat betekent dat ze in de katholieke kerk over de hele wereld geëerd mogen worden.

In datzelfde jaar kreeg de kerk het stuk grond waar de schuur had gestaan. Er kwam een houten kapel. Later kwam het stenen altaartje op de plek van de schuur. En tussen 1929 en 1931 werd de grote kerk gebouwd.

In de kerk staat een groot kruis met negentien bloemen eromheen. Het zijn passiebloemen. Die bloem is genoemd naar het lijden van Jezus. Elke bloem staat voor een van de mannen. En elk jaar in juli komen er pelgrims. Pelgrims zijn mensen die naar een heilige plek reizen om er te bidden.

Op het grasveld achter de kerk is de schuur allang verdwenen. De turf is weg. Maar de lijn van steen ligt er nog. Je kunt erlangs lopen. Je kunt zelfs binnen die lijn gaan staan, waar Anna Centen als kind speelde.