Diet Eman

Zes mannen en een envelop

Het is mei 1944, en in een trein in Nederland zit een jonge vrouw van 24 jaar. In haar zak zit een vals persoonsbewijs. Een persoonsbewijs is een kaart die laat zien wie je bent. Op haar kaart staat een naam die niet echt van haar is.

Onder haar kleren draagt ze een envelop. Daarin zitten verboden papieren. Er zitten gestolen bonkaarten in, en spullen om nepkaarten te maken. Die nepkaarten zijn voor piloten die boven Nederland zijn neergeschoten en zich moeten verstoppen.

Bij een controle valt iets op aan haar kaart. Er klopt een klein dingetje niet, en ze moet de trein uit.

Even later staat ze tussen zes mannen van de Gestapo. Dat was de geheime politie van de Duitsers. Als ze de envelop vinden, loopt het slecht met haar af.

Dan doet een van de mannen iets vreemds. Hij laat zijn nieuwe regenjas zien. Een regenjas van plastic! De andere mannen kijken ernaar, en in die paar seconden werkt de vrouw de envelop weg.

Zo vertelde ze het later zelf. Ze noemde het het grootste wonder uit haar hele oorlog. Ze zag er de hand van God in.

Wie was deze vrouw? Daarvoor gaan we terug naar Den Haag.

Een jongen aan tafel

Ze heette Berendina Eman, maar iedereen zei Diet. Ze werd geboren op 30 april 1920 in Den Haag. Ze was de derde van vier kinderen in een gezin dat in God geloofde. De kerk hoorde bij het gewone leven.

In 1937 kwam er een jongen bij hen wonen. Hij heette Hein Sietsma. Hij had werk gevonden in Den Haag, en de familie Eman kende hem van de kerk. Zo iemand heet een kostganger: hij woont en eet bij een ander gezin.

Diet was eerst helemaal niet blij met die kostganger. Dat schreef een tijdschrift later. Maar dat veranderde! Diet en Hein werden verliefd en verloofden zich. Dat betekent dat ze beloofden met elkaar te trouwen.

Diet ging werken bij een bank. Daar had ze een Joodse collega die viool speelde. Hij heette Herman. Onthoud zijn naam maar, want met hem begon alles.

Oorlog

Op 10 mei 1940 viel Duitsland Nederland binnen. Na vijf dagen gaf Nederland zich over. Koningin Wilhelmina ging naar Engeland.

Diet en Hein begonnen met iets kleins. Ze luisterden naar de radio uit Engeland, de BBC, en dat was verboden. Diet typte de berichten uit, zodat anderen het nieuws ook konden lezen.

Dat was geen makkelijke keuze. Sommige christenen zeiden dat je moest doen wat de baas van het land zei. Ook als dat de Duitsers waren. Diet en Hein lazen samen de Bijbel, want ze wilden weten wat God van hen vroeg. Ze vonden dat ze trouw moesten blijven aan koningin Wilhelmina. Dat zagen ze als iets wat ze voor God moesten doen.

Joodse mensen kregen het steeds moeilijker en moesten een gele ster dragen. In 1942 werden ze weggevoerd naar kampen. Ook Herman kreeg een oproep: hij moest zich melden.

Diet en Hein zochten voor Herman een plek bij boeren buiten de stad. Daar kon hij onderduiken. Onderduiken is stiekem wonen op een plek waar de Duitsers je niet vinden. Daarna kwamen zijn zus, zijn verloofde en haar moeder. En toen nog veel meer mensen. Binnen twee weken zochten ze onderdak voor zestig mensen.

Diet en Hein stelden hun bruiloft uit.

Hein en zijn broer Henk begonnen met vrienden een verzetsgroep. Die noemden ze naar Hein: Groep HEIN. De letters betekenden Helpt Elkander In Nood. Elkander is een oud woord voor elkaar.

De groep zocht schuilplekken, regelde bonnen voor eten en maakte nepkaarten. Ze hielpen ook neergeschoten piloten. Diet was koerierster. Een koerierster brengt dingen rond. Als vrouw viel ze minder op dan een man. Ze ging met de fiets en met de trein. Soms verstopte ze de papieren in het stuur van haar fiets, vertelde ze later.

Wat zou jij doen als een vriend van jou in gevaar was?

Diet zei later dat ze de Joden moesten helpen. Een andere keuze was er voor haar niet. Ze vond het niets bijzonders.

Willie Laarman

Het werk was gevaarlijk, en in 1943 kwam de Gestapo bij het huis van Diets ouders. Ze zochten Diet. Haar jongere broer Albert belde haar op dat ze niet naar huis moest komen.

Diet dook zelf onder. Ze kreeg een nieuwe naam: Willie Laarman. Die naam was een knipoog, want Willie leek op Wilhelmina, de koningin.

Ze werkte eerst als dienstmeisje in een gezin. Later ging ze naar een boerderij met koeien. Daar woonden Aalt en Alie Lozeman. Zij verborgen zelf ook Joodse mensen.

Diet vond liegen eigenlijk niet goed. Mocht ze als christen wel een valse naam gebruiken? Daar worstelde ze mee. Jaren later zei ze dat ze zoveel verschillende namen had gehad.

Een tekst in de muur

Eind april 1944 werd Hein opgepakt. Kort daarna zat Diet in de trein. Toen kwam het moment met de regenjas.

Ze moest naar de gevangenis in Scheveningen. Daar bleef ze zeggen dat ze Willie Laarman was, een gewoon dienstmeisje.

In haar cel deed ze iets wat ze nooit vergat. Met een haarspeld kraste ze een tekst uit de Bijbel in de muur. Het was een belofte van Jezus: Ik ben met u al de dagen.

Daarna ging ze naar kamp Vught. Daar ontmoette ze Corrie en Betsie ten Boom. Over hen gaat ook een verhaal in dit boek.

In Vught moest Diet de kleren wassen van mannen die waren doodgeschoten. Dat was zo erg dat ze instortte. Drie dagen kon ze zich niet bewegen, vertelde ze later. Ze was ook eerlijk over haar geloof in die tijd. Ze was boos op God en vroeg Hem hoe Hij dit allemaal kon laten gebeuren.

In het verhoor bleef ze erbij dat ze Willie was. En dat werkte: ze werd vrijgelaten! Meteen ging ze weer verder met het verzetswerk.

Een briefje uit de trein

Op een dag kreeg Diet een briefje van Hein. Hij had het met potlood geschreven en uit een trein gegooid, op weg naar een kamp. Iemand die Diets vader kende, raapte het op.

Hein schreef dat ze nooit spijt zouden krijgen van hun keuze. Ook niet als ze elkaar op aarde niet meer zouden zien. En hij schreef dat hij het meest van haar hield.

Op 21 januari 1945 stierf Hein in kamp Dachau, in Duitsland. Hij was erg ziek geworden en was pas 25 jaar.

Vertel het je kinderen

Na de oorlog werd Diet verpleegster en ging ze werken in Zuid-Amerika. Daar trouwde ze en kreeg ze twee kinderen. Later woonde ze in de stad Grand Rapids, in Amerika.

Meer dan dertig jaar vertelde ze bijna niemand over de oorlog.

Toen zong haar kerk op een zondag een lied: Tell Your Children. Dat is Engels voor: vertel het je kinderen. Diet besloot dat haar kinderen haar verhaal moesten kennen. Er kwam een boek. Ze gaf de schrijver een doos die vijftig jaar dicht was geweest. Daarin zaten de brieven van Hein.

In 2015 kwam koning Willem-Alexander naar Grand Rapids. Diet was toen 95. De koning noemde haar een van de nationale helden van Nederland.

Diet stierf op 3 september 2019. Ze werd 99 jaar. Haar brieven en papieren liggen nu in acht dozen in een bibliotheek in Grand Rapids. Er zitten ook foto’s bij van een jong stel uit Den Haag. Hij werd 25. Zij vertelde hun verhaal tot het eind.