Nawoord

Acht gemeenten, van een zaaltje in De Pijp in 1887 tot een kapel in Den Haag in 2018. Een leger dat begon te zingen. Een kerk van weduwen. Een klok die om hulp luidde. Een suikerklontje en een geweten. Een kerk waar honderd mannen hun eten weigerden. Een kerk die haar deuren openzette voor de stad. Een kerk waar een dorp zijn kinderen begroef. En een kapel waar de dienst niet mocht stoppen.

Samen met het eerste deel zijn het zestien gemeenten in ruim vier eeuwen. Ze verschillen in bijna alles. Katholiek en protestants, doopsgezind en evangelisch, groot en klein, in de stad en op het platteland. Sommige staan er nog, andere zijn verdwenen of hebben een andere bestemming gekregen.

Wat ze gemeen hebben, is dat ze niet binnen bleven. Ze lieten zich zien in de samenleving om hen heen. Soms door te helpen, soms door te troosten, soms door dwars te liggen. Niet iedereen was het met hen eens. Ook christenen niet. Dat hoort bij deze verhalen.

Wat me bij het schrijven van dit deel het meest raakte, is hoe vaak een kerkgebouw een plek werd waar een heel dorp of een hele buurt naartoe ging. Om te rouwen, om te wachten, om te protesteren, om te schuilen. Zelfs mensen die zelden in een kerk kwamen, wisten waar ze heen moesten.

Misschien staat een van deze kerken bij jou in de buurt. Ga erheen. En kijk dan ook eens naar je eigen gemeente. Wat zien de mensen in jouw straat van de kerk op de hoek?

Laat uw licht zo schijnen voor de mensen, dat zij uw goede werken zien en uw Vader, Die in de hemelen is, verheerlijken. (Mattheüs 5:16)