Nawoord

Acht plekken, van Utrecht in 1853 tot Amsterdam-Zuidoost vandaag. Een kathedraal die een kabinet kostte. De deur van een consistoriekamer. Een kerk in Assen waar een synode over een sprekende slang besliste. Vijf uur ’s middags in een straat in Echt. Een zaal in Noordwijkerhout waar over het celibaat werd gestemd. Vijfhonderd kampeerders en een veld in de polder. Eenenvijftig stemmen in een kerk in Utrecht. En vijf kerkzalen achter één voordeur in de Bijlmer.

Daarmee is deze reeks rond. Vierentwintig plekken, van een monnik die rond 690 de zee overstak tot de kerken van mensen die in onze eigen tijd uit alle windstreken hierheen kwamen. Wie ze allemaal bezoekt, reist door het hele land: van Dokkum tot ’s-Hertogenbosch en van Brielle tot Ulrum.

Wat mij het meest is bijgebleven, is hoe vaak het geloof in Nederland klein begon en onder druk stond. Een kerk in een oud fort. Een huis dat iemand weggaf. Een zolder boven een woonkamer. Een herberg in een Gronings dorp. Een school in de Bijlmer. En hoe vaak mensen die hetzelfde wilden, God dienen, elkaar toch niet konden verdragen. Ook dat hoort bij deze stenen.

In dit laatste deel lagen de bronnen soms dichterbij dan ooit, en toch bleef er van alles onzeker. Wie precies wat zei. Hoeveel mensen er waren. Wat er gebeurd zou zijn als iemand anders had gekozen. Ik heb die vragen laten staan. Wat vaststaat, is genoeg.

Misschien staat een van deze plekken bij jou om de hoek. Ga erheen. Neem je kinderen of kleinkinderen mee. En als ze vragen wat die stenen betekenen, vertel het dan.

Wanneer uw kinderen morgen vragen zullen: Wat betekenen deze stenen voor u? (Jozua 4:6)