Piet van der Woude

Op maandag 1 augustus 1932 las Piet van der Woude in Southend-on-Sea, een badplaats aan de monding van de Theems, een vers uit het Oude Testament dat hem niet meer losliet. Het gaat over Hadad, een Edomitische prins die als vluchteling in Egypte woonde. Hij had het daar goed. Toen hij hoorde dat koning David gestorven was, zei hij tegen de farao: Laat mij gaan, dan trek ik naar mijn land (1 Koningen 11:21). De farao begreep het niet. Wat ontbrak Hadad bij hem? Niets, antwoordde Hadad, en hij vroeg het opnieuw.

Van der Woude was zesendertig. Hij woonde al ruim tien jaar in Engeland en was chef-chemicus bij de margarinefabrieken van Van den Bergh, een onderdeel van Unilever. In zijn kerk in Zuid-Londen was hij assistent-voorganger. Een paar weken eerder had hij in Rotterdam geholpen bij een evangelisatiecampagne van de evangelist William Jeffreys.

Volgens de kerkhistoricus Paul van der Laan sprak de Heer die eerste augustus tot hem door dat vers over Hadad. Van der Woude nam direct ontslag. Binnen een week zat hij op de boot naar Nederland. Op zondag 21 augustus 1932 hield hij zijn eerste samenkomst, in een kelderzaaltje aan de Putschestraat in Rotterdam.

Uit die kelder groeide de Gemeente Gods. Binnen tien jaar waren er drie gemeenten in Rotterdam en groepen in een rij andere plaatsen. Van der Woude werd een van de leiders van de Nederlandse pinksterbeweging, sprak voor de radio, ging naar wereldpinksterconferenties en regelde in 1961 een bezoek van een bekende pinksterleider aan prinses Wilhelmina.

Over zijn leven is weinig geschreven. Het meeste komt uit de biografie die Cees van der Laan schreef bij zijn archief in Amsterdam, en uit het proefschrift van Paul van der Laan over de Nederlandse pinksterbeweging, dat in 2025 herzien verscheen als Eén van Geest. Ik heb er kranten uit zijn eigen tijd naast gelegd, vooral het Rotterdamsch Nieuwsblad. Eerst gaan we naar Friesland.

ZES KINDEREN EN VIER VERHUIZINGEN

Pieter van der Woude werd geboren op 20 augustus 1895 in Franekeradeel, een gemeente rond Franeker. Hij werd Piet genoemd. Zijn vader, Tjeerd van der Woude, was voorman op een houtzagerij. Zijn moeder heette Janna Bakker. Het was een gereformeerd gezin met zes kinderen: de oudste zoon Jan, dan Piet, een jongere broer Aebe en drie zussen, Japke, Berber en Trijntje.

Het gezin bleef niet op één plek. In 1905 verhuisden ze naar Alkmaar, in 1911 naar Amsterdam, in 1917 naar Rotterdam en in 1926 naar Delft. Jan was toen al lang weg. Hij was in 1907 naar Amerika vertrokken.

Toen de familie in 1917 naar Rotterdam trok, bleef Piet in Amsterdam. Hij woonde in bij zijn oom Gosse, een timmerman. Na de HBS ging hij in militaire dienst, als korporaal in het chemisch laboratorium van de artillerie-inrichtingen aan de Hembrug bij Zaandam.

Paul van der Laan beschrijft hem als serieus, begaafd en ambitieus, en ook als introvert en gereserveerd.

“MEER BEZITTEN”

Piet was gereformeerd opgevoed, maar op zijn vijfentwintigste had hij nog steeds geen openbare belijdenis van zijn geloof gedaan.

De reden die Van der Laan geeft, zegt veel over hem. Hij wilde eerst “meer bezitten voordat hij in oprechtheid ja kon zeggen”.

Kort na zijn diensttijd, rond 1920, vertrok hij naar Londen, naar de fabrieken van Van den Bergh. Daar klom hij op tot chef-chemicus. Volgens Paul van der Laan ontwikkelde hij met zijn team de margarine Blue Band. Dat detail heb ik in geen andere bron teruggevonden.

EEN OPENLUCHTSAMENKOMST IN EEN PARK

In Londen vond het geloof hem. Volgens de archiefbiografie werd hij aangesproken door een openluchtsamenkomst in een park. Via die samenkomst kwam hij bij een kleine pinkstergemeente in Peckham, in het zuiden van de stad.

De gemeente was in 1910 gesticht door Thomas Brem Wilson, een Afrikaanse voorganger. In de buurt heette zijn kerk de “Black man’s Church”. Brem Wilson preekte op straat en trok veel mensen. Hij werd meermaals veroordeeld voor ordeverstoring en zat rond 1922 in de gevangenis van Brixton. Volgens recente Britse publicaties was het de eerste pinkstergemeente van Groot-Brittannië, al noemt de gangbare geschiedschrijving vooral witte pioniers als Alexander Boddy. Over zijn geboortejaar verschillen de bronnen: 1865 of 1867. Hij overleed in 1929.

Een stille Friese scheikundige, die op zijn vijfentwintigste nog geen belijdenis had gedaan, in de gemeente van een zwarte straatprediker in Zuid-Londen. De kerk die later in Rotterdam zou staan, heeft daar haar wortels.

ZONDAG 23 OKTOBER 1921

De gemeente kwam samen in een gebouw aan de Sumner Road dat God’s House heette. Daar kwam Piet van der Woude op zondag 23 oktober 1921 tot bekering. Hij was zesentwintig.

Hoe die dag verliep en wat er gepreekt werd, staat in geen enkele bron die ik heb kunnen inzien. Wel bewaarde hij brieven. Zijn archief begint met correspondentie uit 1921.

Ongeveer een jaar later ontving hij de doop met de Heilige Geest, zoals pinkstergelovigen het noemen. Beide biografen schrijven dat hij daarna veranderde. De gereserveerde man werd een vurige evangelist. Zijn natuurlijke bescheidenheid overwon hij, zo staat het in de archiefbiografie.

Ken je dat? Een karakter dat zich het liefst op de achtergrond houdt, en een opdracht die je naar voren duwt.

EEN TELEURSTELLING IN MEI 1929

Op 29 maart 1929 overleed Thomas Brem Wilson. Van der Woude hoopte zijn opvolger te worden. Paul van der Laan baseert dat op de dagboeken die Van der Woude van 1928 tot 1931 bijhield.

De gemeente had zich inmiddels aangesloten bij de Assemblies of God, het verband van Britse pinkstergemeenten. Op 2 mei 1929 kozen de leden een zekere G.W. James tot voorganger. Van der Woude werd ingezegend als assistent-voorganger. Voor hem was het een teleurstelling.

Hij bleef. Hij diende als tweede man en deed intussen zijn werk in de fabriek. Drie jaar later lag er een andere weg open, in een ander land. Of hij die twee momenten later zelf met elkaar verbond, vertelt geen van de bronnen.

“LAAT MIJ GAAN”

In juli 1932 kwam William Jeffreys naar Rotterdam voor een evangelisatiecampagne, en Van der Woude assisteerde hem. Het Rotterdamsch Nieuwsblad kondigde de “opwekkingssamenkomsten” op 1 juli aan. Ze duurden van 10 tot en met 17 juli. Eerst waren ze in gebouw De Samaritaan aan de Linker Rottekade, daarna drie dagen in een gebouw aan de Gaesbeekstraat in Rotterdam-Zuid, elke middag om drie uur en elke avond om half acht. Er werd gezongen uit de bundel van Johannes de Heer. Jeffreys sprak Engels. Zijn woorden werden vertaald door “den Londenschen Evangelist P. van der Wouden”, zoals de krant hem noemde. Hoeveel mensen er kwamen, heb ik niet gevonden.

Terug in Engeland kwam die eerste augustus. Hij verbleef toen in Southend-on-Sea, schrijft Paul van der Laan in zijn boek Eén van Geest uit 2025. De archiefbiografie noemt als tekst 1 Koningen 11:21 en 22, het verhaal van Hadad. In zijn proefschrift van 1988 noemde Paul van der Laan er nog een tekst uit Genesis 24 bij, met als vindplaats vers 28. Dat vers gaat over Rebekka die naar huis rent. In het boek van 2025 staat alleen nog het vers over Hadad, geciteerd uit de Statenvertaling. Of er ooit een tweede vers was, en welk, blijft daarmee onzeker.

Wat hij opgaf, is wel duidelijk. Hij was ongetrouwd, had een goede baan bij een groot bedrijf en een plaats in een gemeente waar hij al elf jaar thuis was. In Nederland had hij geen naam als voorganger. Er wachtte geen gemeente op hem en er was geen gebouw. In Amsterdam had Gerrit Polman, de eerste leider van de Nederlandse pinkstergelovigen, al jaren zijn gemeente. In Rotterdam begon Van der Woude met niets.

Hoe weet je dat een vers over een Edomitische prins voor jou bedoeld is? Van der Woude heeft daar, voor zover ik kon nagaan, geen uitleg over nagelaten. Hij ging.

EEN KELDER EN EEN GARAGE

De eerste samenkomst begon op 21 augustus 1932, in het kelderzaaltje aan de Putschestraat. Rotterdam was de stad waar zijn ouders vijftien jaar eerder waren komen wonen, al woonden zij inmiddels in Delft.

Het ging snel. In oktober 1932 stond de Gemeente Gods al in de wekelijkse kerkenlijst van het Rotterdamsch Nieuwsblad, met samenkomsten op drie plaatsen in Rotterdam-Zuid. Op donderdagavond was dat nog steeds Putschestraat 33. De kelder werd te klein, en de groep trok naar een garage aan de Gaesbeekstraat, de straat waar Jeffreys in juli had gesproken. Eind december meldde de krant dat de gemeente daar “geregeld” vergaderde, op nummer 12.

Op dinsdagavond 20 december 1932 hield de gemeente een doopdienst in een gehuurd gebouw aan de Vriendenlaan. Een verslaggever van het Rotterdamsch Nieuwsblad was uitgenodigd en schreef er de volgende dag een lang stuk over. In de uitnodiging stond dat er ongeveer twintig mensen gedoopt zouden worden. De zaal zat vol tot in de hoeken, met een paar honderd mensen, en er werden nog stoelen bijgezet. De voorganger, “de heer P. van der Woudt, uit Delft”, sprak over Gideon. Daarna werd het spreekgestoelte weggedragen en gingen de luiken open boven een groot zinken bad. Hij kwam terug in een zwart gewaad en vroeg de eerste dopeling: “Wat hebt gij te getuigen, zuster?”

Tijdens de dienst kwamen er uit de zaal steeds meer mensen naar voren die ook gedoopt wilden worden. Er was een jongen van twaalf bij, en een vrouw die zei dat ze God drieënveertig jaar had tegengewerkt. Na afloop gaf Van der Woude bij de uitgang iedereen een hand.

Over het aantal dopen in die eerste maanden verschillen de bronnen. Volgens de archiefbiografie waren er tegen het eind van 1932 negenenzeventig mensen gedoopt, en Paul van der Laan noemt in 2025 hetzelfde getal. De gemeente zelf spreekt op haar website van achtenveertig doopplechtigheden voor het eind van dat jaar. De krant beschrijft één dienst, met ongeveer twintig aangemelde dopelingen en een aantal mensen dat zich ter plekke meldde. Negenenzeventig mensen in vier maanden past daarbij. Waar het getal achtenveertig vandaan komt, heb ik niet kunnen vinden.

In november 1950 keek M. Marijs-Visser in het blad Witte Velden terug op die jaren. Ze beschreef een moedeloze beweging, en dan: “Toen kwam kort daarop de heer P. van der Woude uit Engeland.”

Begin 1933 begon hij een tijdschrift. Hij gaf het de naam van Polmans oude blad: Spade Regen. Op de achterpagina stond waar het blad voor stond. Het wilde het volle evangelie brengen en zich verzetten tegen “uitwassen en fanatisme”. Na de oorlog ging het verder als De Volle Evangelie Koerier.

EEN WEDUWE UIT PECKHAM

In de gemeente in Peckham zat een vrouw die een grote rol in zijn werk zou spelen. Nona Lamb-Roach was geboren op 9 augustus 1877 in Halam, een dorp in Engeland. Ze was weduwe.

In juli 1933 leende zij de Gemeente Gods £1.300, toen 10.400 gulden, tegen vijf procent rente. Het geld was voor een eigen kerk. De gemeente kocht grond aan de Bonaventurastraat 15. Begin juli 1934 werd de bouw aanbesteed, “voor rekening van den heer P. v. d. Woude”. De laagste inschrijver was de firma Gebroeders Den Hertog uit Delft, met 16.988 gulden. Architect J.C. Henri van Ingen tekende een eenvoudige kerkzaal met een glazen plafond, een podium met een doopvont voor onderdompeling en een woonhuis voor de voorganger. Op donderdagavond 11 oktober 1934 ging het gebouw open. De archiefbiografie telt 434 zitplaatsen, het Rotterdamsch Nieuwsblad schreef tijdens de bouw 427. Het kreeg de naam Jehova Nissi. Zo noemde Mozes het altaar dat hij bouwde na de strijd tegen Amalek: De HEERE is mijn Banier! (Exodus 17:15).

In december 1934 kwam Nona Lamb-Roach naar Rotterdam. Ze ging wonen in het huis van Van der Woude aan de ’s-Gravendeelstraat. Er was een huwelijk gepland, zo staat in de archiefbiografie, maar het is er nooit van gekomen. Waarom niet, vermeldt de bron niet. Ze bleef tot haar dood in 1970 zijn trouwe hulp in het werk. In zijn archief liggen tachtig brieven van haar aan hem, en zeven van hem aan haar.

Piet van der Woude is nooit getrouwd en heeft geen kinderen gehad.

“GEEN AUTORITAIR LEIDER”

De gemeente aan de Bonaventurastraat bleef niet de enige. In 1938 begon een tweede gemeente aan de Oranjeboomstraat, onder leiding van Piet Quist. In 1942 volgde een derde, aan de Boomgaarddwarsstraat, vanaf 1947 geleid door A.G. Rijnen.

In oktober 1938 nam hij het initiatief tot een eerste poging om de Nederlandse pinkstergemeenten te laten samenwerken. In Den Haag kwamen elf broeders bijeen, onder wie Piet Klaver. Van der Woude opende met de stelling dat alles volgens de Bijbel geregeld moest worden, “zonder overheersing van de een over de ander”. Volgens Paul van der Laan leek het voorstel wel erg op hoe het in zijn eigen gemeenten ging. Over de dag van die bijeenkomst is zijn boek niet eenduidig: de tekst noemt 30 oktober, de voetnoot notulen van 22 oktober.

Buiten Rotterdam hield Van der Woude samenkomsten in Sassenheim, Oegstgeest, Voorburg, Den Haag, Hoogvliet, Driebergen en Zeist, en vanaf 1943 in Bilthoven. Samen vormden die groepen de Christelijke Gemeenschap Gemeente Gods. Als voorbeeld nam hij de Assemblies of God uit Engeland, het verband waar zijn Londense gemeente bij hoorde. Volgens Paul van der Laan vond hij zelfs dat alle gemeenten die zich aansloten Gemeente Gods moesten heten.

Hoe leidde hij dat geheel? Uit de jaren 1938 tot 1944 zijn handgeschreven notulen bewaard van de Broederraad en de ledenvergaderingen. Cees van der Laan las ze en concludeerde: “Blijkens de notulen is de stichter Van der Woude geen autoritair leider.” Hij vroeg wat anderen ervan vonden en kon kritiek aanvaarden.

In 1939 vertegenwoordigde hij Nederland op de Europese Pinksterconferentie in Stockholm.

OP DE FIETS DOOR HET BEZETTE LAND

Over de oorlog zegt de archiefbiografie weinig. Wat Van der Woude zelf over die jaren schreef, vond ik in het proefschrift van Paul van der Laan. In december 1945 stuurde hij twee verslagen naar het buitenland: een artikel in het Amerikaanse pinksterblad Pentecostal Evangel, onder de titel “Holland’s needy saints”, en een brief in het Duitstalige blad Verheissung des Vaters.

De bezetter verbood de samenkomsten in de open lucht. “In februari 1941 moesten we de uitgave van ons tijdschrift stoppen wegens gebrek aan papier,” schreef hij. En droog erachteraan: “Maar voor de Nazi-publikaties was er overvloed aan papier.”

Hij moest de Duitsers een schriftelijke verklaring geven van wat hij geloofde, en tekenen dat het de waarheid was. “Natuurlijk was het waar,” schreef hij. De Duitsers lieten hem, zo schreef hij ook, vrij om het evangelie te prediken.

Toen de treinen niet meer reden, legde Van der Woude grote afstanden af op de fiets om de gemeenten te bemoedigen. Het werk breidde zich in die jaren zelfs uit: Driebergen en Zeist in 1941, de derde Rotterdamse gemeente in 1942, Bilthoven in 1943.

Duizenden mensen stierven van honger en ellende, schreef hij. In zijn eigen gemeente hadden ze door gebrek aan voedsel maar één oude broeder van vijfenzeventig verloren. “Wat het geestelijk werk betreft hebben we het wonderbaarlijk gered.” Die zin staat in het Nederlands in het proefschrift. Het Engelse origineel heb ik niet gezien.

Nona Lamb-Roach werd in de oorlog geïnterneerd, omdat ze de Engelse nationaliteit had. In een stuk dat ze rond 1943 schreef, over de “Goddelijke leiding” bij het werk in Driebergen en Zeist, noemt ze die internering. Hoe lang die duurde, heb ik niet kunnen vinden.

Of Van der Woude zelf mensen hielp onderduiken of op een andere manier verzet pleegde, staat in geen van de bronnen die ik zag. Ik laat het daarom open.

TACHTIG TON KLEDING

Na de bevrijding coördineerde Van der Woude de hulp aan de pinkstergemeenten via de Commissie voor Oorlogshulp van de NAE. Er werd meer dan tachtig ton kleding uitgedeeld.

Het was het begin van een internationale rol. Vanaf 1947 was hij bij de meeste wereldpinksterconferenties. Hij schreef verslagen voor buitenlandse bladen, zoals Pentecost. In zijn archief liggen brieven van David du Plessis, de Zuid-Afrikaan die van 1948 tot 1958 secretaris van de wereldpinksterconferentie was, en een foto van de wereldconferentie in Zürich in mei 1947, met F. Squire en Du Plessis.

In Nederland veranderde de beweging van vorm. Na Polman traden drie nieuwe leiders naar voren: Pieter van der Woude, Piet Klaver en Nico Vetter. Elk bouwde een eigen netwerk van gemeenten op, met een eigen blad. Paul van der Laan schrijft over rivaliteit tussen hen. Van der Woude was minder strijdbaar dan Polman, maar hij “miste persoonlijk charisma” om een gelijkwaardige opvolger te worden.

In het buitenland werd hij gezien als de leider van de Nederlandse pinksterbeweging. In eigen land kreeg hij die erkenning nooit.

DE ZOMER VAN 1950

Niet alles verliep in vrede. In juni 1950 legde een van de helpers, P.J. Vriesema, zijn functie neer vanwege wat de stukken de kwestie-Quist noemen. Piet Quist leidde de gemeente aan de Oranjeboomstraat al sinds 1938. Die gemeente wilde een eigen ledenvergadering en zeggenschap over haar eigen geld. Op 10 juli 1950 stelde de Broederraad vast dat Quist en Vriesema zich hadden afgescheiden.

Waar het in de kern om ging, beschrijft de biografie niet uitgebreid. Ze vermeldt wel dat Quist zich later voor een deel met Van der Woude verzoende. Een volledig herstel kwam er niet.

De man die in de notulen anderen liet spreken, zag zo een van zijn eigen gemeenten vertrekken.

“OPDAT ZIJ ALLEN ÉÉN ZIJN”

Zijn werk voor de eenheid ging door. In 1952 werd de Broederschap van Volle Evangelie Gemeenten opgericht, in 1959 het kerkgenootschap Broederschap van Pinkstergemeenten in Nederland. Van der Woude hielp bij de opbouw en was enkele jaren secretaris.

Over eenheid had hij een uitgesproken mening. In december 1956 schreef hij erover in de krant Het Vaderland. Hij wees op het gebed van Jezus dat allen één zouden zijn, en zag de veelheid van kerken niet als vanzelf een scheuring. Op 9 april 1964 sprak hij voor de NCRV-radio onder de titel “Opdat zij allen één zijn”. Mensen moesten de eenheid niet zelf proberen te maken, zei hij. Ze moesten de eenheid erkennen die God al gegeven had, de eenheid in de Geest tussen mensen die Christus echt volgen.

In april 1962 meldde de Leeuwarder Courant dat de secretaris van de Broederschap van Pinkstergemeenten, broeder Van der Woude, met de NCRV had gesproken. Voortaan zouden ook evangelisten uit de pinksterbeweging voor de NCRV-microfoon worden uitgenodigd.

Hij had zijn bedenkingen bij de oecumenische beweging en stond, vanuit zijn gereformeerde jeugd, tegenover de Rooms-Katholieke Kerk. Met hervormde predikanten had hij goede persoonlijke contacten. “Van der Woude kan zeker niet worden beschuldigd van exclusiviteit,” schrijft Paul van der Laan.

In 1953 sprak hij op een internationale conferentie over goddelijke genezing op de Hezenberg in Hattem. Van 1955 tot 1964 hield hij radiotoespraken, en hij verscheen op televisie. In 1958 sprak hij voor de Commissie van het Sektewezen. De naam van die commissie zegt iets over hoe pinkstergemeenten toen bekeken werden. In zijn archief ligt ook een concept uit 1950 over de Drie-eenheid. De scheikundige schreef over de vraag wie God is.

Vanaf 1959 was hij voorzitter van Huize Siloam, een verpleeghuis voor ouderen en chronisch zieken. In september 1961 schreef de Nieuwe Vlaardingsche Courant dat de huizen in Rotterdam en Vlaardingen na de dood van de eigenares waren overgedragen aan een stichting. Van der Woude was de voorzitter, J.W. Embregts de secretaris. De evangelist van de kelder zat nu ook aan tafel waar het ging om bedden en verpleging.

EEN AUTO NAAR BAARN

In zijn archief ligt een brief van 26 januari 1955 uit de hofhouding van prinses Wilhelmina. De prinses kon de pinkstervoorganger F.H. Squire niet ontvangen.

Zes jaar later lukte het wel. Op 28 november 1961 vroeg Th. Booy of de prinses David du Plessis op Het Loo kon ontvangen. Op 5 december kwam de bevestiging: ze zou hem op 13 december zien. Booy bedankte Van der Woude voor zijn bemiddeling. In een brief van 12 december werd geregeld dat een auto Du Plessis in Baarn zou ophalen.

Een paar jaar na zijn toespraak voor de commissie van het sektewezen bracht een pinkstervoorganger uit Rotterdam een bekende pinksterleider bij de prinses. Hoe dat contact tot stand kwam, heb ik niet kunnen vinden. Wat er op Het Loo besproken werd, ook niet. De brieven regelen het bezoek. Een verslag ervan heb ik niet gezien.

EEN LEVEN VOOR GOD

In de zomer van 1970 overleed Nona Lamb-Roach in Rotterdam, tweeënnegentig jaar oud en ruim vijfendertig jaar nadat ze uit Londen was gekomen. Het Rotterdamsch Parool noemde haar op 9 juli bij de aangiften van overlijden: N. Lamb, weduwe van W. Roach. Lamb was dus haar meisjesnaam. Op haar begrafenis sprak J.W. Embregts. De tekst van die toespraak ligt in het archief.

De laatste jaren waren niet zonder zorgen. Op 3 december 1975 ging er een rondschrijven uit aan de leden van de Gemeente Gods Rotterdam-Zuid, over grote onrust in de gemeente. De laatste bladzijde ontbreekt. Wat er aan de hand was, staat niet in de beschrijving van het archief en niet in de kranten. Ik laat het open.

Hij bleef werken. In februari 1977, hij was eenentachtig, stuurde hij het dagblad Trouw een brief van David du Plessis door, om een bericht over diens woorden over de paus recht te zetten. De krant noemt hem dan nog steeds voorganger van de Gemeente Gods in Rotterdam.

Piet van der Woude overleed op zaterdag 29 april 1978 in Rotterdam, tweeëntachtig jaar oud. Trouw meldde het op dinsdag 2 mei in een kort bericht, onder de kop “P. van der Woude”. De krant noemde hem de bekende pionier van de pinksterbeweging in Nederland. Tot kort voor zijn dood hielp hij nog bij de voorbereiding van de Europese Pinksterconferentie, die in augustus in Den Haag zou zijn. In Het Vrije Volk stond hij op 5 mei in de lijst van de burgerlijke stand, bij de aangiften van overlijden van 2 mei: “P van der Woude, man ongeh 1895”. Op 4 juli van dat jaar verscheen in het nieuwe pinksterblad Woord + Geest een artikel van Embregts over hem. De titel was: Een leven voor God. Zijn archief bleef bewaard via Wim Embregts. Het ligt nu bij het Historisch Documentatiecentrum van de Vrije Universiteit in Amsterdam, met brieven, notitieboekjes, foto’s, notulen en radiotoespraken.

Een eigen biografie is nooit verschenen. Misschien past dat bij een man die op zijn vijfentwintigste geen ja wilde zeggen voordat hij het in oprechtheid kon menen.

De gemeente die hij in de kelder begon, bestaat nog. In april 2001 verhuisde ze naar de voormalige hervormde Betlehemkerk aan de Blankenburgstraat. Sinds 2020 heet ze Evangeliegemeente De Banier, naar de naam van het gebouw uit 1934. Op haar website staat hoe het begon: opgericht op 21 augustus 1932, onder leiding van broeder P. van der Woude, in een klein kelderzaaltje aan de Putschestraat.