Woord van de week

Alle 52 woorden

• Week 1 · Bijbels Hebreeuwsרֹעֶהro'ehweider, hoederHet eerste wat de Bijbel een herder noemt, is God zelf. De HEERE is mijn Herder, zegt Psalm 23. In Ezechiël 34 worden menselijke herders gemeten aan één ding: hoe gaan ze om met de zwakken, de zieken en de verdwaalden? Een herder kijkt dus niet eerst naar de kudde als geheel, maar naar het schaap dat achterblijft.Wie in jouw omgeving blijft achter, en hoe zou jij deze week naar hem of haar toe kunnen gaan?
• Week 2 · Bijbels Hebreeuwsזָקֵןzaqenoud; oudsteHet Hebreeuwse woord voor oudste betekent gewoon: oud. Gezag hoort hier bij levenservaring en rijpheid, niet bij een titel. Toen Mozes de last niet meer alleen kon dragen, deelde God zijn Geest uit over zeventig oudsten. Leiderschap werd gedeeld met mensen die het leven al een tijd kenden.Van welke oudere in je leven kun je deze week iets leren, en durf je het te vragen?
• Week 3 · Bijbels Hebreeuwsעֶבֶדevedslaaf, dienaarMozes, Jozua en David krijgen allemaal dezelfde eretitel: eved YHWH, knecht van de HEERE. Niet koning, niet aanvoerder, maar knecht. De knechtliederen van Jesaja tekenen een leider die leidt door te dienen en zelfs te lijden. De hoogste eer was niet boven anderen staan, maar in dienst staan van God.Als iemand jouw week zou beschrijven, zou het woord 'knecht' er dan in passen?
• Week 4 · Bijbels Hebreeuwsנָגִידnagidwaarschijnlijk: wie vooraan staatToen Israël een koning wilde zoals de volken, liet God Samuël Saul zalven tot nagid over zijn volk. Het woord legt de nadruk op wie de leider heeft aangewezen. Niet het volk, niet de leider zelf, maar God. Wie vooraan staat, staat daar omdat hij geroepen is, en blijft dus verantwoording schuldig.Op welke plek sta jij 'vooraan', en weet je nog door wie je daar gezet bent?
• Week 5 · Bijbels Hebreeuwsלֵב שֹׁמֵעַlev shomeaeen hart dat hoortSalomo mocht vragen wat hij wilde. Hij vroeg om een horend hart, om het volk te kunnen richten. Dat is misschien wel het mooiste moment uit zijn leven. Een leider die eerst luistert, naar God en naar mensen, hoeft niet alles zelf te weten.Waar praat je deze week te veel en luister je te weinig?
• Week 6 · Bijbels Hebreeuwsעָנָו'anavnederig, zachtmoedig, ook arm of verdruktMidden in een conflict over gezag zegt de Bijbel over Mozes: hij was zeer zachtmoedig, meer dan alle mensen op aarde. Mirjam en Aäron trokken zijn positie in twijfel. Het woord kan ook 'arm' of 'verdrukt' betekenen. Nederigheid is hier geen zwakte, maar het lef om je eigen recht aan God over te laten.Wanneer heb jij de neiging jezelf te verdedigen, terwijl je het ook aan God kunt overlaten?
• Week 7 · Arameesרַבravgroot; oversteUit dit kleine woord komen rabbi, rabban en rabboeni. Een leider is in deze taal letterlijk 'de grote', iemand van gewicht. Juist daarom valt op wat Jezus zegt: laat je geen rabbi noemen, want er is één Meester en jullie zijn allemaal broeders. De grootste titel ligt al vergeven.Welke titel of rol geeft jou stiekem een gevoel van gewicht, en wat zou er gebeuren als je die even neerlegt?
• Week 8 · ArameesἀββάabbavaderJezus bidt in Gethsemane: Abba, Vader. Volgens de taalkundige James Barr is het geen kinderwoordje als 'papa', maar een eerbiedige, volwassen aanspreekvorm voor een vader. Later werden ervaren monniken 'abba' genoemd, en daar komt ons woord abt vandaan. Elke geestelijke vader blijft zelf een kind van die ene Vader.Leid jij vanuit de zekerheid dat je zelf een kind van de Vader bent?
• Week 9 · Syrischܡܫܡܫܢܐmshamshanadienaar (diaken)Voor de bisschop nam de Syrische kerk gewoon het Griekse woord over. Maar voor de diaken koos ze een eigen woord, van de stam sh-m-sh: dienen. Ze vertaalde dus de betekenis, niet het etiket. Iedereen die het woord hoorde, hoorde meteen waar het om ging.Als je jouw taak in één eenvoudig werkwoord zou moeten zeggen, welk woord zou dat zijn?
• Week 10 · Grieks (Nieuwe Testament)διάκονοςdiakonosdienaar, bediende; volgens Collins ook gezantJezus zegt: wie groot wil zijn, wordt jullie dienaar. Diakonos is iemand die bedient. De onderzoeker John N. Collins wijst erop dat het in het gewone Grieks ook kon gaan om iemand die met een opdracht is gezonden. In beide lezingen ligt het gezag niet bij jezelf, maar bij Hem die je stuurt.Wie stuurt jou deze week, en voor wie ben je onderweg?
• Week 11 · Grieks (Nieuwe Testament)δοῦλοςdoulosslaaf, gebondeneJezus gaat nog een stap verder dan dienaar. Wie de eerste wil zijn, wordt slaaf van allen. Bijna alle onderzochte Bijbelvertalingen houden hier het harde woord vast. Het is geen stijltip, het is de vorm van het kruis.Waar wil je deze week graag de eerste zijn, en hoe ziet de laatste plek er daar uit?
• Week 12 · Grieks (Nieuwe Testament)ἡγούμενοιhēgoumenoizij die voorgaanHebreeën 13 noemt de leiders van de gemeente 'zij die voorgaan'. Het is een werkwoord, geen titel: je bent leider zolang je voorop loopt. Deze voorgangers worden herinnerd omdat ze het Woord van God spraken en hun geloof voorleefden. En ze zullen zelf rekenschap moeten geven.Waar ga jij voor in, en waar praat je alleen over de weg?
• Week 13 · Grieks (Nieuwe Testament)κυβέρνησιςkybernēsishet sturen van een schipPaulus noemt in zijn lijst van gaven ook 'bestuur'. Het Griekse woord is het werk van een stuurman: koers houden, de wind lezen, het roer vasthouden. De stuurman is niet de eigenaar van het schip en maakt de wind niet. Hij brengt het schip veilig waar het moet zijn.Welke koers houd jij vast voor anderen, en wie is eigenlijk de eigenaar van het schip?
• Week 14 · Grieks (Nieuwe Testament)οἰκονόμοςoikonomoshuisbeheerder, rentmeesterEen opziener moet onberispelijk zijn als rentmeester van God. Een rentmeester beheert wat niet van hem is. Het huis, de mensen, de spullen: hij zorgt ervoor, maar hij is er niet de baas over. Op een dag vraagt de Eigenaar wat je ermee gedaan hebt.Wat beheer jij dat eigenlijk van God is, en hoe zorg je er deze week voor?
• Week 15 · Grieks (Nieuwe Testament)ὑπόδειγμαhypodeigmawat getoond wordt, model, patroonNa de voetwassing zegt Jezus: Ik heb u een voorbeeld gegeven. Dit is de enige plek in de evangeliën waar dat woord staat. Een uitlegger noemt het een prototype dat de leerlingen eerst zelf ervaren en daarna doorgeven. Je kunt alleen voorleven wat je zelf hebt ontvangen.Welke kleine daad van dienst kun je deze week laten zien in plaats van erover te praten?
• Week 16 · Grieks (Nieuwe Testament)κενόωkenoōleegmaken, ledigenOver Christus zegt Paulus: Hij heeft Zichzelf ontledigd. Van dit werkwoord komt het woord kenosis. Op andere plaatsen in het Nieuwe Testament gaat het om iets dat hol of krachteloos wordt. Hier is het een keuze: Hij maakte Zichzelf leeg om te dienen.Waar ben jij zo vol van jezelf dat er weinig ruimte overblijft voor een ander?
• Week 17 · Grieks (Nieuwe Testament)πείθεσθεpeithesthelaat u overtuigen, vertrouwtIn Hebreeën 13:17 staat vaak 'gehoorzaamt'. Maar het werkwoord betekent letterlijk: laat je overtuigen. Het accent ligt op vertrouwen, niet op blinde onderwerping. Een goede leider verdient dat vertrouwen, hij dwingt het niet af.Probeer jij mensen te overtuigen, of probeer je ze te laten gehoorzamen?
• Week 18 · Latijnministerministerde mindereMagister komt van magis, meer: de meerdere. Minister komt van minus, minder: de mindere. In het Romeinse huis was de minister de bediende. Vandaag klinkt het als een hoge functie, maar het woord herinnert ons eraan waar het begon.Hoe zou jouw rol eruitzien als je hem deze week bewust als 'de mindere' zou invullen?
• Week 19 · Latijndiscretiodiscretioonderscheiding, maatDe Regel van Benedictus noemt discretio de moeder van de deugden. De abt moet de eisen zo afwegen dat de sterken iets hebben om naar te streven en de zwakken niet afhaken. Geknakt riet mag hij niet breken. Leiden is hier maat houden, voor iedereen een andere maat.Wie vraag jij op dit moment te veel, en wie misschien te weinig?
• Week 20 · Gotisch𐌰𐌽𐌳𐌱𐌰𐌷𐍄𐍃andbahtsdienaar, bedienaarWulfila's Gotische Bijbel gebruikt andbahts voor dienaar. Ons woord ambt komt volgens de gangbare uitleg van dezelfde Germaanse stam. Het kerkelijke ambt is naar zijn woordgeschiedenis dus geen machtspositie, maar een dienstverband. Wie een ambt draagt, heeft vooral een baan als dienaar gekregen.Zie jij jouw taak in kerk, gezin of werk als positie of als dienstverband?
• Week 21 · Armeensհովիւhoviwherder, schapenbeschermerHet oude Armeense woord voor herder gaat terug op twee oeroude woorddelen: schaap en beschermen. Een Armeense voorganger heet in zijn eigen taal dus letterlijk schapenbeschermer. Niet de schapen zijn er voor de herder, de herder is er voor de schapen. Bescherming is het eerste wat hij geeft.Wie heeft jouw bescherming nodig, juist nu?
• Week 22 · Russischруководительrukovoditelhij die met de hand leidtHet gewone Russische woord voor een leidinggevende is samengesteld uit hand en leiden. Een leider neemt een ander bij de hand. Dat is geen duwen en geen trekken, maar meelopen. Je voelt meteen of iemand je hand stevig of zacht vasthoudt.Wie zou jij deze week letterlijk of figuurlijk bij de hand kunnen nemen?
• Week 23 · Russischнаставникnastavnikmentor, leermeesterDe Russische Synodale vertaling kiest in Hebreeën 13:17 niet voor leider of herder, maar voor nastavnik. Dat is iemand die onderwijst en een ander op het rechte pad zet. Van veertien Russische vertalingen kiezen er tien voor dit woord. Leiden is hier vormen, niet bevelen.Wie vorm jij, en wie vormt jou?
• Week 24 · Russischстарецstaretsoude, oudereIn de Russische orthodoxie is de starets een geestelijke vader in een klooster. Hij wordt niet benoemd. Gelovigen herkennen hem aan zijn geestelijke rijpheid, gegroeid door gebed. Zijn gezag komt niet uit een aanstelling, maar uit een leven met God dat anderen opmerken.Zou iemand jou om raad vragen als je geen enkele functie had?
• Week 25 · Nederlandsleidenleidendoen gaanLeiden komt van het oude lijden, dat 'gaan' betekende. Je hoort het nog in overlijden en geleden. Leiden is dus oorspronkelijk: iemand in beweging brengen. Een leider zit niet stil achter een bureau, maar is zelf onderweg en neemt anderen mee.Ben jij zelf nog in beweging, of wijs je alleen de weg aan anderen?
• Week 26 · Nederlandsvoorgangervoorgangerwie voorop gaatDe Statenvertaling zegt in Hebreeën 13:17: zijt uw voorgangeren gehoorzaam. Een voorganger is iemand die voorop gaat, niet iemand die achter de kudde aan duwt. Het woord probeert terug te gaan achter de latere kerkstructuur, naar de betekenis van het Griekse grondwoord. Wie voorgaat, loopt het eerst tegen de wind in.Waar ga jij voor in, ook als het tegenwind geeft?
• Week 27 · Engelsleadershipleadershippositie of vermogen van een leiderHet Engelse leadership duikt pas in 1821 op, en betekent dan nog 'positie van een leider'. Pas aan het eind van die eeuw wordt het een eigenschap die je kunt hebben en trainen. De Bijbel spreekt niet over leiderschap als vaardigheid, maar over herders, oudsten en dienaren. Over mensen, niet over een talent.Denk jij bij leiderschap aan een vaardigheid of aan mensen voor wie je zorgt?
• Week 28 · DuitsVerführerVerführerverleider, misleiderTwee dagen nadat Hitler aan de macht kwam, waarschuwde Bonhoeffer op de radio. Een Führer op wie mensen hun hoop en zin projecteren, wordt een Verführer, een verleider. Een ware leider wijst van zichzelf af. En hij moet bereid zijn mensen teleur te stellen.Welke verwachting van anderen moet jij misschien teleurstellen om eerlijk te blijven?
• Week 29 · DeensVejledervejlederwegwijzer, begeleiderDe Deense Bijbel van 1933 noemt de leiders in Hebreeën 13:17 Vejledere: wegwijzers. Een wegwijzer staat niet in het middelpunt. Je kijkt er even naar en loopt dan verder in de goede richting. Het gaat om de weg, niet om het bordje.Kijken mensen naar jou, of kijken ze via jou naar de weg?
• Week 30 · Fransconducteurconducteurgeleider, voorgangerDe Franse Louis Segond-vertaling kiest in Hebreeën 13:17 niet voor chefs, maar voor conducteurs: geleiders. Het woord komt van het Latijnse conducere, samen voeren. Het accent ligt op voorgaan en richting geven, niet op heersen. Een geleider reist mee.Met wie reis jij deze week mee in plaats van vanaf de kant aanwijzingen te geven?
• Week 31 · Tsjechischsprávcesprávcebestuurder, rentmeesterDe Tsjechische Kralická-bijbel van 1613 noemt de leiders van de gemeente správci: beheerders, rentmeesters. Daarmee komt het beeld van het huishouden terug. Een beheerder zorgt voor wat hem is toevertrouwd. Het is niet van hem, maar hij zorgt ervoor alsof het dat wel is.Wat is jou toevertrouwd dat je deze week met extra zorg kunt beheren?
• Week 32 · Modern Grieksπροεστώτεςproestóteszij die vooraan staanDe Nieuwgriekse vertaling van Filos Pergamos noemt de leiders in Hebreeën 13 niet ηγέτες, leiders, maar zij die vooraan staan. Vooraan staan is zichtbaar zijn. Het betekent ook: als eerste de klappen opvangen. Wie vooraan staat, beschermt wie achter hem staat.Voor wie sta jij vooraan, en wat vang je voor hen op?
• Week 33 · RoemeenscârmacicârmaciroergangerRoerganger is op zich een mooi woord. Maar in Roemenië werd het een bijnaam van Ceaușescu, rond wie een quasi-religieuze persoonlijkheidscultus groeide. Hij gold als onfeilbaar en boven kritiek verheven. Een woord wordt niet onbruikbaar door wat het betekent, maar door wat mensen ervan maken.Wie mag jou tegenspreken, en luister je echt als dat gebeurt?
• Week 34 · Swahilikiongozikiongozileider (van kuongoza, leiden, gidsen)Kiongozi staat in een woordklasse die normaal voor dingen en gereedschap is. Toch behandelt de grammatica de leider altijd als persoon. Wie de dingvormen gebruikt, maakt de leider taalkundig tot een voorwerp, en dat is fout. Een leider is nooit een instrument, en de mensen die hij leidt ook niet.Behandel jij iemand in je team, kerk of gezin soms meer als middel dan als mens?
• Week 35 · ZuluubuntuubuntumenselijkheidHet Zulu-spreekwoord zegt: een persoon is een persoon door mensen. Ubuntu benadrukt onderlinge afhankelijkheid en gemeenschap boven individualisme. Velen zien er een brug in naar de gemeente als lichaam. Critici waarschuwen wel dat harmonie ook kan worden gebruikt om mensen het zwijgen op te leggen.Wie maakt jou tot wie je bent, en heb je dat diegene ooit gezegd?
• Week 36 · Tswanakgotlakgotlavolksvergadering, dorpsraadIn Botswana komt het dorp samen in de kgotla, soms gewoon op een paar stoelen onder een afdak. Iedereen mag volledig uitspreken en niemand mag een ander onderbreken. Er wordt besloten bij consensus. Een hoofdman die zo vergadert, leidt door eerst iedereen te horen.Laat jij mensen uitpraten, of weet je het antwoord al voordat ze klaar zijn?
• Week 37 · Akanokyeameokyeamewoordvoerder, tolk, gezantBij de Akan in Ghana spreekt het hoofd niet direct. Zijn woorden gaan via de okyeame, die een staf draagt als teken dat hij namens het hoofd mag spreken. Het doet denken aan Aäron, die een mond voor Mozes moest zijn. Een prediker spreekt ook niet zijn eigen woord, maar het woord van de Koning die hem zond.Als jij spreekt, wiens woorden geef je door?
• Week 38 · Yorubabaálẹ̀baálẹ̀vader van het landBij de Yoruba is baálẹ̀ de titel van een dorpshoofd: vader van het land. Vaderschap en leiderschap zijn er verweven. Het Nieuwe Testament kent geestelijk vaderschap, en tegelijk zegt Jezus dat er één Vader is. Een goede geestelijke vader wijst steeds naar die ene Vader.Voor wie ben jij een beetje vader of moeder, en naar wie wijs je dan?
• Week 39 · Arabischمرشدmurshidgids, iemand die de weg wijstDe Arabische Van Dyck-vertaling noemt de leiders in Hebreeën 13 murshidūn: gidsen. De vertaling legt de nadruk op het wijzen van de weg, meer dan op formele macht. Een gids heeft geen macht over je, hij kent de weg. En je volgt hem omdat hij die zelf gelopen heeft.Welk stuk van de weg heb jij zelf gelopen, zodat je er anderen in kunt gidsen?
• Week 40 · Arabischخادمkhādimdienaar; ook diakenKhādim betekent bediende, werknemer, ober, en in de kerk ook diaken. In de computerwereld is het zelfs het woord voor 'server'. In Marcus 10:43 gebruikt de Arabische Bijbel dit woord voor wie groot wil zijn. Een server is er voor anderen, niet voor zichzelf.Hoe zou je deze week 'server' kunnen zijn voor de mensen om je heen?
• Week 41 · Arabischأمينamīnbetrouwbaar, trouw; beheerderJethro adviseerde Mozes betrouwbare mannen aan te stellen. De Arabische Bijbel gebruikt daar het meervoud van amīn: trouw, eerlijk, ook vertrouwensman. Het hoort bij dezelfde wortel als ons amen. Een leider is iemand op wie je amen kunt zeggen: hij doet wat hij zegt.Op welke belofte die je deed, kunnen mensen deze week nog amen zeggen?
• Week 42 · PerzischچوپانchūpānschapenbeschermerHet Perzische woord voor herder gaat terug op schaap en beschermer. Weinig leiderschapswoorden reisden zo ver. Het werd çoban in het Turks, cioban in het Roemeens, čaban in het Russisch en tsopanis in het Grieks. Overal waar het kwam, bleef het beeld: de leider beschermt.Hoe ziet bescherming eruit voor de mensen die jij leidt?
• Week 43 · Turksönderönderwie vooraan isÖnder is een nieuw woord uit de taalhervorming van Atatürk, gemaakt van önde: vooraan. De Turkse Yeni Çeviri gebruikt het voor de heersers van de volken én voor de voorgangers van de gemeente. Het verschil zit daar helemaal in de woorden voor dienaar en slaaf. Vooraan staan is pas christelijk als het dienen wordt.Je staat ergens vooraan. Hoe maak je daar deze week een plek van dienst van?
• Week 44 · Koerdischserokserokhoofd; leiderHet Koerdische serok komt van ser, hoofd. Net als bij het Arabische raʾīs is de leider in het Koerdisch het hoofd. Dat beeld is krachtig, maar het vraagt om een correctie. In de gemeente is er maar Eén die in volle zin het Hoofd is.Waar gedraag jij je als hoofd, terwijl je eigenlijk een lid van het lichaam bent?
• Week 45 · Modern Hebreeuwsמנהיגmanhigwie leidt (wortel n-h-g, drijven, leiden)Het Israëlische woord voor leider komt van de wortel waarmee de Bijbel beschrijft hoe een herder zijn kudde leidt. Uit dezelfde wortel komen minhag, gewoonte, en hitnahagut, gedrag. Leiden en leven horen bij elkaar. Wie leidt, geeft vooral een manier van leven door.Welke gewoonte van jou nemen anderen over, ook zonder dat je het merkt?
• Week 46 · Chinees領袖lǐngxiùkraag en mouwenHet Chinese woord voor leider betekent letterlijk kraag en mouwen van een kledingstuk. Een mogelijke uitleg: zoals kraag en mouwen het meest opvallen en de vorm bepalen, zo is de leider het zichtbare deel van een groep. Maar kraag en mouwen hebben niets te betekenen zonder de rest van het kleed. Een leider is zichtbaar, maar niet het belangrijkste.Wie in jouw groep is onzichtbaar maar onmisbaar, en hoe laat je dat merken?
• Week 47 · Chinees牧師mùshīhoedende leraarHet Chinese woord voor dominee is gemaakt van hoeden en leraar. Een herder-meester dus. Paulus noemt herders en leraars in één adem, en het Chinees vangt die dubbele roeping in één woord. Je kunt mensen niet onderwijzen als je niet voor ze zorgt, en niet voor ze zorgen zonder ze iets te leren.Wat heeft voorrang bij jou: zorgen of onderwijzen, en wat heeft deze week aandacht nodig?
• Week 48 · Koreaans선배seonbaeeerdere generatie; seniorIn het Koreaans is de seonbae de senior of oudere in een organisatie. In het Japans heet het senpai: het ervaren lid dat helpt en begeleidt, terwijl de jongere respect en dankbaarheid toont. Zo'n verhouding kan veel goeds doen. Ze vraagt ook om een senior die zijn voorsprong gebruikt om te dienen.Voor wie ben jij een 'senior', en gebruik je je voorsprong om te dienen of om te bepalen?
• Week 49 · Japans指導者shidōshawijzen, leiden, persoonHet Japanse woord voor leider begint met het teken voor vinger, aanwijzen. Een leider is iemand die met zijn vinger de richting wijst en voorgaat. In de twintigste eeuw is hetzelfde woord ook gebruikt voor het Duitse Führerprinzip. Een wijzende vinger kan helpen, maar ook beschuldigen of bevelen.Wijst jouw vinger deze week de weg, of wijst hij naar anderen?
• Week 50 · Hindiमार्ग दर्शकmārg darśakweg-tonerIn de Hindi-vertaling ERV-HI staat in Hebreeën 13:17: gehoorzaam je wegwijzers. Letterlijk: iemand die de weg laat zien. Hetzelfde beeld zie je in het Arabisch, het Perzisch en het Japans. Over talen en culturen heen is een leider iemand die de weg toont.Welke weg zou jij iemand deze week kunnen laten zien, door het zelf te doen?
• Week 51 · Sanskriet en Hindiगुरुguruzwaar, gewichtigGuru betekent oorspronkelijk gewoon zwaar of gewichtig. Een guru is een geestelijke gids met wie leerlingen samenleven, en dat lijkt op hoe Jezus met zijn leerlingen leefde. Maar de christelijke traditie wijst verering van een menselijke leraar af. Eén is uw Meester, Christus.Hoeveel gewicht hangen mensen aan jouw woorden, en wijs je ze door naar Christus?
• Week 52 · Vietnameesquân tửquân tửvorstenkind; de edele mensHet Chinese junzi, de edele mens, leeft in het Vietnamees voort als quân tử. Oorspronkelijk sloeg het op kinderen van heersers, maar Confucius verschoof het van afkomst naar karakter. Iedereen die zich moreel liet vormen, kon het worden. Ook in de Bijbel weegt karakter zwaarder dan afkomst.Aan welk stukje karakter wil je deze week bewust werken?