Tijdlijn van christelijk leiderschap
Van Mozes tot nu, in korte stappen.
Hoe dachten gelovigen door de eeuwen heen over leiders? Soms dichtbij Jezus, soms ver ervan af. Deze momenten laten zien hoe het gesprek zich ontwikkelde.
- Oude TestamentBijbel
Mozes bij de brandende braambos
Mozes hoedt de kudde van Jethro als God hem roept. Zijn eerste reactie is geen enthousiasme, maar: wie ben ik? God verbetert zijn zelfbeeld niet, Hij belooft zijn aanwezigheid (Exodus 3 en 4).
- Oude TestamentBijbel
Jethro's advies aan Mozes
Jethro ziet Mozes van de morgen tot de avond alleen rechtspreken en zegt: dit houd je niet vol. Hij raadt aan bekwame, godvrezende en betrouwbare mensen over duizend, honderd, vijftig en tien te zetten. Leiderschap delen op grond van karakter, op advies van een buitenstaander (Exodus 18).
- Oude TestamentBijbel
De Geest over zeventig oudsten
Mozes bidt een van de eerlijkste gebeden van een leider: ik alleen kan dit volk niet dragen. God deelt zijn Geest uit over zeventig oudsten. Naast de bestuurlijke oplossing van Exodus 18 staat hier geestelijke toerusting (Numeri 11).
- Oude TestamentBijbel
De koningswet
Deuteronomium 17 begrenst de macht, de rijkdom en de status van de koning. Hij krijgt maar één positieve opdracht: de wet lezen al de dagen van zijn leven. Een leider staat zelf onder het Woord.
- Oude TestamentBijbel
Samuël leert luisteren
De jonge Samuël leert Gods stem onderscheiden met hulp van de oude priester Eli. Zijn gezag groeit uit luisteren dat betrouwbaar blijkt. Leiderschap begint hier met horen (1 Samuël 3).
- Oude TestamentBijbel
Salomo vraagt een horend hart
Salomo's beste moment is een gebed. Hij vraagt om een lev shomea, een hart dat hoort (1 Koningen 3). Zijn latere verval sluit opvallend precies aan bij wat de koningswet verbood.
- Oude TestamentBijbel
Ezechiël en de herders
God spreekt de herders van Israël aan die zichzelf weiden. Hij meet leiders aan hun zorg voor de zwakken, de zieken en de verdwaalden. En Hij belooft zelf de Herder van zijn volk te zijn (Ezechiël 34).
- 3e eeuw v.Chr.Bijbel
De Septuaginta
In Egypte wordt de Thora in het Grieks vertaald, de andere boeken volgen in de eeuwen daarna. Vertalers moeten kiezen hoe ze Hebreeuwse leiderswoorden weergeven. Die Griekse woorden klinken later door in het Nieuwe Testament.
- Eerste eeuwBijbel
Jezus bidt een nacht en kiest twaalf
Voordat Jezus de twaalf kiest, bidt Hij een hele nacht (Lucas 6:12-13). Hij doet wat Hij de Vader ziet doen (Johannes 5:19). Hij dient niet de wensen van de groep, maar de Vader, en vanuit die gehoorzaamheid de mensen.
- Eerste eeuwBijbel
Zo zal het onder u niet zijn
Jezus wijst het heersen van de volken af. Wie groot wil zijn, wordt dienaar, wie de eerste wil zijn, wordt slaaf. Hij fundeert dat in zijn eigen dienst, die uitloopt op de losprijs aan het kruis (Marcus 10:42-45).
- Eerste eeuwBijbel
De zeven in Handelingen 6
Weduwen worden over het hoofd gezien bij de dagelijkse dienst. De gemeente kiest zeven mannen, de apostelen bevestigen hen. Tafeldienst en verkondiging heten allebei diakonia: een verdeling van taken, geen rangorde.
- ca. 48-50Bijbel
De vergadering in Jeruzalem
Apostelen en oudsten komen samen over de vraag of gelovigen uit de heidenen besneden moeten worden. Er zijn getuigenissen, toetsing aan de Schrift, een voorstel en instemming. De brief zegt: het heeft den Heiligen Geest en ons goedgedacht (Handelingen 15:28).
- Begin 2e eeuwVroege kerk
Ignatius van Antiochië
Op weg naar zijn martelaarschap schrijft Ignatius brieven aan gemeenten. Daarin is voor het eerst duidelijk één bisschop te zien, met een raad van oudsten en diakenen. Hij schrijft dat de gemeente moet zijn waar de bisschop is.
- ca. 180Vroege kerk
Irenaeus en de opvolging
Irenaeus en Hegesippus zien de opvolging van bisschoppen als waarborg voor de ware leer en stellen lijsten van opvolgers op. Het ging hen vooral om de continuïteit van de leer. Dit wordt later de basis van het denken over apostolische successie.
- 318Vroege kerk
Constantijn maakt bisschoppen rechter
Onder keizer Constantijn krijgt de kerk gunst, geld en macht. In 318 en 333 geeft hij bisschoppen wettelijk de rol van rechter. Dat geeft ruimte om de armen te helpen, maar maakt het ambt ook aantrekkelijk voor wie status zoekt.
- 390Vroege kerk
Ambrosius en de keizer
Na het bloedbad van Thessalonica schrijft bisschop Ambrosius keizer Theodosius een tactvolle, vertrouwelijke brief. Hij laat hem niet toe tot de communie voordat hij berouw toont. Moed en tact samen: een grens die herstel mogelijk maakt.
- 494Middeleeuwen
Gelasius en de twee machten
Paus Gelasius I schrijft keizer Anastasius dat de wereld door twee machten wordt bestuurd: het gewijde gezag van de bisschoppen en de koninklijke macht. Dit principe vormt bijna duizend jaar het West-Europese politieke denken.
- 590Middeleeuwen
Gregorius de Grote en de herdersregel
Gregorius I wordt paus en schrijft het Boek van de pastorale regel. Hij wil laten zien hoe zwaar het herdersambt is, zodat niemand het onbezonnen zoekt. Hij noemt zich servus servorum Dei, dienaar der dienaren Gods.
- 1075Middeleeuwen
De Dictatus Papae
In het register van paus Gregorius VII staan 27 korte stellingen. Daarin staat onder meer dat de paus keizers mag afzetten en door niemand mag worden geoordeeld. Het laat zien hoe ver het denken over gezag was opgeschoven.
- 1210Middeleeuwen
Franciscus en de minderbroeders
Volgens de traditie keurt paus Innocentius III mondeling de groep van Franciscus goed. Ze noemen zich Fratres Minores, kleinere broeders. Een beweging die bewust de laagste plaats kiest.
- 1415Middeleeuwen
Jan Hus op de brandstapel
Jan Hus stelde dat de kerk niet vooral uit de geestelijkheid bestaat en hekelde het falen van leiders. Bij hem geeft niet het ambt zelf gezag, maar trouw aan Christus en de Schrift. Op 6 juli 1415 wordt hij als ketter verbrand.
- 1418-1427Middeleeuwen
De Navolging van Christus
Thomas à Kempis schrijft zijn Navolging van Christus terwijl hij novicen onderwijst. Een kerngedachte: het is goed als anderen je fouten aanwijzen, want zo groei je in nederigheid.
- 1520Reformatie
Luther en het algemeen priesterschap
Luther schrijft dat alle gedoopte christenen voor God priesters zijn. Het predikambt is een functie: dienaren worden uit ons midden gekozen. In 1523 betoogt hij dat gemeenten hun voorgangers mogen kiezen en afzetten.
- 1527Reformatie
De Belijdenis van Schleitheim
De dopers leggen in zeven artikelen vast wat zij geloven. Artikel 5 gaat over de herders: zij moeten een goede naam hebben, onderwijzen, de Schrift lezen en vermanen. Leiderschap rust hier op karakter en dienst aan de gemeente.
- 1536Reformatie
Menno Simons wordt rondtrekkend herder
Op 12 januari 1536 doet de Friese priester Menno Simons afstand van zijn ambt. Hij wordt een rondtrekkende herder van verstrooide en vervolgde gemeenten. Wie hem onderdak gaf, betaalde daar soms met zijn leven voor.
- 1656Nieuwe tijd
Baxter en The Reformed Pastor
Richard Baxter bezoekt met een assistent elke week veertien gezinnen om vragen te stellen en te luisteren. Zijn doel: alle achthonderd gezinnen van zijn parochie in één jaar. Leiderschap verschuift van de kansel naar de huiskamer.
- 1675Nieuwe tijd
Spener en de kleine groepen
Philipp Jakob Spener begint in Frankfurt groepen voor Bijbelstudie en gebed. In 1675 publiceert hij Pia Desideria, vrome wensen, met zes voorstellen voor kerkvernieuwing. Gewone gelovigen worden toegerust.
- 1727Nieuwe tijd
Herrnhut
Op 13 augustus 1727 beleeft de gemeenschap in Herrnhut een ervaring die zij aan de Heilige Geest toeschrijft. De gemeente wordt ingedeeld in kleine groepen. Vanaf 1728 verschijnen de Losungen, de dagteksten. De teksten uit het Oude Testament worden nog steeds per lot gekozen.
- 1742Nieuwe tijd
Wesley en de klassenvergadering
In Bristol ontstaat de class meeting om een schuld af te betalen. Wesley ziet dat klassenleiders zo weten hoe de leden echt leven en gebruikt het voor geestelijke zorg. Leken zonder opleiding groeien door ervaring en begeleiding.
- 1841Nieuwe tijd
Henry Venn en de steiger
Henry Venn leidt van 1841 tot 1872 de Church Missionary Society. Afrikaanse kerken moeten zichzelf onderhouden, besturen en uitbreiden. Hij vergelijkt zendelingen met een steiger die weg mag als het gebouw af is: een goede leider maakt zichzelf overbodig.
- 1880Nieuwe tijd
Kuyper: soevereiniteit in eigen kring
Bij de opening van de Vrije Universiteit houdt Abraham Kuyper zijn rede Souvereiniteit in eigen kring. Elke levenskring, zoals kerk, staat en gezin, heeft eigen gezag, en alle staan onder God. Het beginsel moest onder meer de macht van de staat beteugelen.
- 1906Nieuwe tijd
Azusa Street
In Los Angeles leidt William Seymour, zoon van voormalige slaven, een opwekking die als begin van de pinksterbeweging geldt. Zwarte en witte gelovigen aanbidden samen onder een zwarte voorganger. De kansel was van schoenendozen gemaakt.
- 1933Nieuwe tijd
Bonhoeffer: leider of verleider
Twee dagen nadat Hitler rijkskanselier wordt, waarschuwt Dietrich Bonhoeffer op de radio. Een leider die bijna religieuze verwachtingen krijgt, wordt een Verführer, een verleider. De uitzending wordt afgebroken.
- 1970Nieuwe tijd
Greenleaf: The Servant as Leader
Bedrijfsadviseur Robert Greenleaf, lid van Quaker-gemeenten, introduceert de term servant leadership. Het idee kwam bij hem op door een verhaal van Hermann Hesse over Leo, een dienaar. Zijn toets: groeien de mensen die je dient als persoon?
- 1974Nieuwe tijd
Het Lausanne Verbond
In Lausanne komen ongeveer 2.700 christelijke leiders uit meer dan 150 landen samen. Het verbond erkent dat zendingen traag waren in het voorbereiden van nationale leiders. Leiderschap moet worden gezien als dienst, niet als heerschappij.
- 2017Nu
Synode GKv in Meppel
Op 15 juni 2017 besluit de generale synode van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) in Meppel het ambt van ouderling open te stellen voor vrouwen, met 23 tegen 9 stemmen. Een dag later maakt de GKv bekend dat alle ambten openstaan. Enkele buitenlandse zusterkerken verbreken de banden.
- 2019Nu
Willow Creek
Na beschuldigingen tegen stichter Bill Hybels, die hij ontkende, treedt in 2018 de hele raad van oudsten af. Een onafhankelijke adviesgroep concludeert in februari 2019 dat de beschuldigingen geloofwaardig zijn. Het interne toezicht bleek niet of te laat in staat de leider ter verantwoording te roepen.
- 2022Nu
Synode CGK
Na een debat van 21 dagen besluit de generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken in mei 2022 met 32 tegen 19 stemmen dat vrouwen niet tot de ambten worden toegelaten. Gemeenten die anders werken, krijgen twee jaar om terug te keren naar de lijn van de synode.
- 2022Nu
Voorgangers onder druk
Uit onderzoek van Barna blijkt dat 42 procent van de Amerikaanse protestantse hoofdpredikanten in het afgelopen jaar serieus aan stoppen had gedacht, tegen 29 procent een jaar eerder. Stress en eenzaamheid wegen zwaar. Voor Nederland ontbreekt goed verifieerbaar onderzoek.
- 2023Nu
Nederlandse Gereformeerde Kerken
Op 1 mei 2023 gaan de GKv en de NGK samen verder als de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Dit kerkverband staat de bevestiging van vrouwen in het ambt toe. Zo nemen Nederlandse kerken in korte tijd verschillende besluiten.