Een avond over leiderschap

Waar deze avond over gaat

Wat is een leider eigenlijk? In het Nederlands betekent leiden oorspronkelijk: doen gaan. Iemand in beweging brengen. Dat zegt al veel.

Ik heb uitgezocht hoe talen over de hele wereld over leiden spreken, en hoe Bijbelvertalers die woorden kozen. Ik ben geen predikant en geen expert. Maar wat ik vond, was te mooi om voor mezelf te houden. Deze handleiding is gemaakt zodat je er zelf mee aan de slag kunt, zonder dat iemand van buiten hoeft te komen.

Je hebt geen voorkennis nodig, wel de bereidheid om eerlijk te zijn over je eigen leiderschap, in je gezin, je werk, je kerk of je team.

Wat je nodig hebt

• Een gespreksleider: iemand die de tijd bewaakt en de vragen stelt. Dat hoeft geen 'leider' te zijn.
• Een Bijbel per persoon of per twee personen (de Statenvertaling of een andere vertaling).
• Deze handleiding, geprint voor iedereen.
• Pen en papier.
• Koffie, thee en iets lekkers.
• Een rustige ruimte voor 4 tot 12 mensen. Met een grotere groep: splits op in tafels van vier.

Het avondschema (ca. 90 minuten)

Gespreksregels

Lees deze aan het begin samen hardop.

1. Wat hier gedeeld wordt, blijft hier.
2. Spreek vanuit jezelf. Zeg "ik", niet "men" of "de kerk".
3. Laat elkaar uitpraten. In Botswana komt een dorp samen in de kgotla. Daar mag iedereen volledig uitspreken en niemand mag een ander onderbreken. Doe dat vanavond ook.
4. Luister om te begrijpen, niet om te antwoorden.
5. Je mag ook zwijgen. Niemand hoeft iets te zeggen.
6. We bespreken onszelf, niet anderen. Geen namen van leiders die er niet bij zijn.

Opening (10 minuten)

Heet iedereen welkom. Lees samen Psalm 23.

Begin daarna met een kort rondje. Iedereen noemt één persoon die hem of haar goed heeft geleid. Een vader, een juf, een trainer, een baas. Eén zin: wat deed die persoon?

Sluit de opening af met een kort gebed.

Ronde 1: Wat is een leider? (25 minuten)

Leestekst

Lees deze tekst hardop voor.

Het Bijbels Hebreeuws heeft geen enkel woord voor 'leider'. Het spreekt over koningen, oudsten, herders, vaders en knechten. Andere talen geven elk hun eigen beeld.

In het Nederlands is leiden 'doen gaan': een leider is zelf onderweg en neemt anderen mee.

Het oude Armeense woord voor herder, հովիւ (hoviw), betekent letterlijk schapenbeschermer.

De Arabische Bijbel noemt de voorgangers van Hebreeën 13 مرشد (murshid): gidsen, mensen die de weg wijzen.

Het Chinese woord voor leider, 領袖 (lǐngxiù), betekent letterlijk kraag en mouwen. Misschien omdat die het meest opvallen en de vorm van een kledingstuk bepalen.

In het Swahili staat kiongozi (leider) in een woordklasse die normaal voor dingen is. Toch behandelt de grammatica de leider altijd als persoon. Wie dat niet doet, maakt van een leider taalkundig een voorwerp.

En het Latijnse minister betekent: de mindere. Het was het woord voor een bediende.

Vragen

1. Welk woord raakt je het meest, en waarom?
2. Welk beeld past het best bij hoe jij leidt: de beschermer, de gids, de kraag, de mindere? Welk beeld zou je willen dat erbij past?
3. Waar ben jij zelf nog onderweg, en waar wijs je alleen de weg aan anderen?
4. Behandel je mensen weleens als middel in plaats van als mens? Wanneer gebeurt dat?
5. Wat verandert er als je jezelf deze week 'de mindere' noemt?

Tekstverwijzing: Psalm 23 en Ezechiël 34:1-16

Ronde 2: Zo niet onder u (25 minuten)

Leestekst

Lees eerst samen Marcus 10:42-45. Daarna deze tekst.

Jezus zegt dat de heersers van de volken de baas spelen over mensen. Dan volgt: "Doch alzo zal het onder u niet zijn." Wie groot wil zijn, wordt dienaar (διάκονος, diakonos). Wie de eerste wil zijn, wordt slaaf (δοῦλος, doulos).

Onderzoekers merken op dat de schrijvers van het Nieuwe Testament de gangbare machtswoorden van hun tijd bewust lijken te vermijden voor christelijke leiders. Ze kiezen woorden als herder, oudste, rentmeester en dienaar. Gezag wordt daarbij niet ontkend, maar het wordt gegeven om op te bouwen.

In bijna alle Bijbelvertalingen die zijn nagekeken, krijgen de heersers in dit vers het woord voor vorsten, en niet het gewone woord voor leider. En vers 44 heeft bijna overal het harde woord voor slaaf.

In 1933, twee dagen nadat Hitler aan de macht kwam, waarschuwde Dietrich Bonhoeffer op de radio. Een leider op wie mensen al hun hoop projecteren, wordt een Verführer, een verleider. In 1974 schreven christelijke leiders uit meer dan 150 landen in het Lausanne Verbond dat leiderschap moet worden gezien als dienst, niet als heerschappij.

Vragen

1. Waar zie je om je heen 'heersen' zoals de volken het doen? Wees eerlijk: ook in de kerk?
2. Jezus zegt niet: wees geen leider. Hij zegt: wees een dienaar. Wat is het verschil?
3. Waar wil jij graag de eerste zijn? Hoe zou de laatste plek er daar uitzien?
4. Bonhoeffer zei dat een ware leider bereid moet zijn mensen teleur te stellen. Welke verwachting van anderen zou jij misschien moeten teleurstellen?
5. Wie mag jou tegenspreken? Luister je echt als dat gebeurt?

Tekstverwijzing: Marcus 10:42-45 en 1 Petrus 5:1-4

Ronde 3: Leiden begint bij luisteren (20 minuten)

Leestekst

De jonge Samuël hoort zijn naam en denkt drie keer dat de oude priester Eli hem roept. Dan leert Eli hem antwoorden: "Spreek, HEERE, want Uw knecht hoort." Samuëls gezag groeide uit luisteren dat betrouwbaar bleek.

Salomo mocht vragen wat hij wilde. Hij vroeg om een לֵב שֹׁמֵעַ (lev shomea): een hart dat hoort. Rabbi Jonathan Sacks merkt op dat veel leiders spreken, maar weinigen luisteren.

Jezus bad een hele nacht voordat Hij de twaalf koos. En in Handelingen 15 kwamen apostelen en oudsten samen. Ze luisterden naar elkaar, toetsten aan de Schrift en schreven: "het heeft den Heiligen Geest en ons goedgedacht." Luisteren naar God deden ze samen.

Ook Hebreeën 13:17 gaat over vertrouwen. Het Griekse werkwoord dat vaak met 'gehoorzaamt' wordt vertaald, betekent letterlijk: laat u overtuigen.

Vragen

1. Wie was voor jou een 'Eli': iemand die je hielp Gods stem te herkennen?
2. Wanneer heb je voor het laatst een beslissing genomen zonder eerst te luisteren, naar God of naar mensen? Wat gebeurde er?
3. Hoe ziet een 'horend hart' eruit op een gewone dinsdag?
4. Neem jij beslissingen alleen, of zoek je samen met anderen naar wat God wil? Wat zou er veranderen als je het samen deed?
5. Probeer jij mensen te overtuigen, of probeer je ze te laten gehoorzamen?

Tekstverwijzing: 1 Samuël 3:1-10, 1 Koningen 3:5-9 en Handelingen 15:6-29

Afsluiting en persoonlijke stap (10 minuten)

Neem twee minuten stilte. Schrijf op je papier af:

Deze week ga ik leiden als ... door ...

Bijvoorbeeld: "Deze week ga ik leiden als gids door eerst te vragen hoe het met mijn collega gaat, voordat ik zeg wat er moet gebeuren."

Wie wil, deelt zijn stap in de groep.

Sluit af met gebed. Je kunt bidden met de woorden van Samuël: "Spreek, HEERE, want Uw knecht hoort."