Eén tekst, alle talen
Hoe vertalers over de hele wereld twee sleutelteksten over leiders weergeven.
Een vertaler moet kiezen. Wordt een leider een gids, een herder, een voorganger of iemand die boven je staat? Die keuze kleurt hoe miljoenen mensen over leiders denken. Kies een tekst en kijk.
Hebreeën 13:17
Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε
De Statenvertaling zegt: zijt uw voorgangeren gehoorzaam. Het Griekse ἡγούμενοι (hēgoumenoi) is een deelwoord: zij die voorgaan. Geen titel dus, maar iets wat iemand doet. Ook het werkwoord is zachter dan je denkt: πείθεσθε (peithesthe) betekent letterlijk laat u overtuigen, vertrouwt. En de leiders zelf waken over de zielen als mensen die rekenschap zullen geven. Eén Grieks woord wordt in de vertalingen van de wereld herder, geleider, wegwijzer, leermeester, meerdere, rentmeester of oudste. Kijk hieronder welk beeld jouw taal kiest.
Marcus 10:42-44
οἱ δοκοῦντες ἄρχειν … διάκονος … δοῦλος
Jezus zegt: zij die geacht worden over de volken te heersen (οἱ δοκοῦντες ἄρχειν), spelen de baas over hen. Maar zo is het onder u niet. Wie groot wil zijn, wordt dienaar (διάκονος, diakonos), wie de eerste wil zijn, wordt slaaf van allen (δοῦλος, doulos). Vrijwel alle onderzochte vertalingen gebruiken voor de heersers woorden voor vorsten of regeerders, en niet het gewone woord voor leider. En in vers 44 kiezen ze bijna overal het harde woord voor slaaf. In alle nagekeken talen blijft het contrast hoorbaar tussen de vorst die heerst en de slaaf die dient.
| Taal en vertaling | Gekozen woord en betekenis | Gekozen woord en betekenis |
|---|---|---|
| GrieksGrondtekst (Patriarchale tekst 1904) | ἡγούμενοι (hēgoumenoi)zij die voorgaan | οἱ δοκοῦντες ἄρχειν / διάκονος / δοῦλοςzij die geacht worden te heersen / dienaar / slaaf |
| LatijnVulgaat (Hiëronymus, eind 4e eeuw) | praepositiaangestelden, zij die over u gesteld zijn | principari / minister / servusheersen (hun groten: principes) / dienaar / slaaf |
| NederlandsStatenvertaling (1637) | voorgangerszij die voorop gaan | oversten der volken / dienaar / dienstknechtoversten der volken / dienaar / dienstknecht |
| NederlandsNBV21 (2021) | leidersleiders | niet nagekeken |
| DuitsLuther (1545) | Lehrerleraren | niet nagekeken |
| DuitsLuther (2017) | Lehrerleraren | niet nagekeken |
| EngelsKing James (1611) | them which have the rule over youzij die over u regeren | niet nagekeken |
| EngelsEnglish Standard Version (ESV) | leadersleiders | niet nagekeken |
| ZweedsZweedse Bijbel (1917) | lärareleraren | niet nagekeken |
| DeensDeense Bijbel (1933) | Vejlederewegwijzers, begeleiders | niet nagekeken |
| NoorsNoorse Bijbel (1930) | veilederewegwijzers, begeleiders | niet nagekeken |
| FransLouis Segond (1910) | conducteursgeleiders | chefs des nations / serviteur / esclavehoofden der naties / dienaar / slaaf |
| FransDavid Martin (1744) | conducteursgeleiders | ceux qui dominent sur les nationszij die over de naties heersen |
| FransDarby | conducteursgeleiders | niet nagekeken |
| ItaliaansDiodati | conduttorigeleiders | principi delle gentivorsten der volken |
| ItaliaansRiveduta (1927) | conduttorigeleiders | niet nagekeken |
| SpaansReina-Valera (1960) | pastoresherders | gobernantes de las nacionesregeerders van de naties |
| PortugeesAlmeida Revista e Corrigida | pastoresherders | príncipes das gentesvorsten der volken |
| RoemeensCornilescu (1924) | mai-mariide meer-groten, meerderen | cîrmuitori ai neamurilor / slujitorbestuurders der volken / dienaar |
| RussischSynodale vertaling (1876) | наставники (nastavniki)leermeesters | князья народов / слуга / рабvorsten der volken / dienaar / slaaf |
| RussischRBO modern en Slovo Zhizni | руководители (rukovoditeli)leidinggevenden | niet nagekeken |
| RussischKassian | начальники (nachalniki)chefs, meerderen | niet nagekeken |
| OekraïensOhienko | наставники (nastavnyky)leermeesters | князі у народів / слуга / рабvorsten bij de volken / dienaar / slaaf |
| BulgaarsBulgaarse Bijbel (1940) | наставници (nastavnitsi)leermeesters | управители на народите / служителbestuurders van de volken / dienaar |
| PoolsBiblia Tysiąclecia | przełożenioversten | władcy narodów / sługa / niewolnikheersers der volken / dienaar / slaaf |
| PoolsEIB literaire vertaling (2018) | przewodnicygidsen | niet nagekeken |
| TsjechischKralická (1613) | správcibestuurders, rentmeesters | (die) vládnou nad národy / služebníkdie over de volken heersen / dienaar |
| TsjechischCEP en B21 | ti, kteří vás vedouzij die u leiden | niet nagekeken |
| KroatischKnjiga o Kristu | starješineoudsten | niet nagekeken |
| NieuwgrieksFilos Pergamos (volkstaal) | προεστώτες (proestótes)zij die vooraan staan | άρχοντες των εθνών / υπηρέτης / δούλοςheersers der volken / dienaar / slaaf |
| SwahiliSwahili Union Version | wenye kuwaongozazij die u leiden | huwatawala kwa nguvu / mtumishi / mtumwaoverheersen met kracht / dienaar / slaaf |
| ZuluZulu-Bijbel (1959) | abaniholayozij die u leiden | niet nagekeken |
| ArabischVan Dyck (1865) | مُرْشِدِيكُمُ (murshidīkum)uw gidsen, wegwijzers | yuḥsabūna ruʾasāʾ / خادم (khādim) / عبد (ʿabd)die gerekend worden tot hoofden / dienaar / slaaf |
| PerzischOld Persian Version (1895) | مرشدان (morshedān)gidsen, wegwijzers (nagekeken in vers 7, niet in vers 17) | حکام (hokkām) / خادم (khādem) / غلام (gholām)heersers / dienaar / slaaf, knecht |
| TurksKutsal Kitap Yeni Çeviri | önderlerinizuw leiders | önderleri / hizmetkâr / kulhun leiders / dienaar / slaaf, knecht |
| Modern HebreeuwsModern Hebrew (ebible.com) | manhigeikhemuw leiders | sarei ha-goyim / meshāret / ʿevedvorsten der volken / dienaar / slaaf |
| HindiEasy-to-Read Version (ERV-HI) | मार्ग दर्शक (mārg darśak)wegwijzers, letterlijk weg-toners | niet nagekeken |
| ChineesChinese Union Version (1919) | niet nagekeken | 君王 en 大臣 / 用人 / 仆人vorsten en hoge ambtenaren / bediende / dienaar (nagekeken in de parallel Matteüs 20:25-27) |