Luis Palau

Op een zomerkamp in Argentinië schreef een jongen van twaalf een korte zin op. Volgens een levensbeschrijving bij zijn dood schreef hij die avond, vrij vertaald: “12 februari 1947. Ik heb Jezus Christus aangenomen.” Februari is in Argentinië hoogzomer. Een kampleider, wiens naam in de bronnen niet bewaard is, had met hem gesproken. Meer drama was er niet. Hij schreef later dat je geen spectaculair bekeringsverhaal nodig hebt. Het moet alleen van jezelf zijn.

Die jongen heette Luis Palau. Hij zou uitgroeien tot de evangelist die kranten “de Billy Graham van Latijns-Amerika” noemden. Volgens zijn eigen organisatie sprak hij in zijn leven dertig miljoen mensen toe, in vijfenzeventig landen. Zijn radioprogramma’s in het Spaans en het Engels liepen op duizenden zenders. Toen hij in 2021 stierf, diende iemand in het Argentijnse parlement een voorstel in om officieel rouw te betuigen.

Maar in februari 1947 was hij een jongen zonder vader, in een gezin dat arm was geworden.

EEN BIJBEL VAN EEN BRITSE OLIEMANAGER

Luis Palau werd geboren op 27 november 1934 in Ingeniero Maschwitz, een klein plaatsje ten noorden van de stad Buenos Aires. Hij was de enige zoon tussen zeven kinderen. Zijn vader, ook Luis, was een zakenman in de bouw. De grootouders van vaderskant waren na de Eerste Wereldoorlog uit Spanje gekomen. Zijn moeder, Matilde Balfour de Palau, had Schotse en Franse familie. Luis groeide tweetalig op, in het Spaans en het Engels.

Argentinië was in die jaren een rooms-katholiek land. Ook het gezin Palau kwam uit die wereld, staat in een voorstel van het Argentijnse parlement uit 2021. Protestanten waren een kleine minderheid. Hoe het gezin evangelisch werd, vertellen meerdere bronnen op dezelfde manier. Een Britse oliemanager, Edward Rogers, gaf Luis’ moeder een Bijbel. Zij en haar man kwamen tot geloof. Rogers bleef een geestelijke vriend van het gezin.

Ze gingen naar een samenkomst van de Brethren, in Nederland vaak de Vergadering van gelovigen genoemd: kleine gemeenten zonder voorganger, waar de broeders samen de dienst leiden. In een interview uit het begin van de jaren tachtig vertelde Palau dat zo’n samenkomst soms uit twaalf mensen bestond. Zeven daarvan waren van zijn eigen gezin.

Luis ging naar Britse scholen, eerst een kostschool en later het anglicaanse San Albano in Buenos Aires. Toen viel er een gat in het gezin.

“BIJ JEZUS, EN DAT IS VEEL BETER”

Luis was tien toen zijn vader stierf. Volgens een latere levensbeschrijving gebeurde dat in 1944, binnen een paar dagen na een longontsteking. Dat jaartal en die oorzaak heb ik in maar één bron gevonden.

Hoe zijn vader stierf, vertelde Palau zelf, in zijn memoires en in interviews. Op zijn sterfbed zong hij en klapte hij, en wees hij omhoog. Zijn laatste woorden waren volgens zijn zoon, vrij vertaald: “Ik ga naar Jezus, en dat is veel beter.” Het is bijna letterlijk wat de apostel Paulus schreef: Want ik word door deze twee gedrongen: ik heb de begeerte om heen te gaan en bij Christus te zijn, want dat is verreweg het beste (Filippenzen 1:23). Palau zei later dat dit sterfbed zijn geloof in het eeuwige leven had gevormd. We kennen de scène alleen uit zijn eigen herinnering.

Wat daarna kwam, staat in veel bronnen. Het gezin verloor zijn welvaart. Volgens de Engelstalige Wikipedia, die zich op een portret in The Oregonian uit 2003 baseert, gingen familieleden slecht om met wat er over was. Palau vertelde het persbureau AP een detail dat hij nooit vergat: zijn moeder sneed één biefstuk in acht stukken, zodat iedereen aan tafel iets had.

Wat zij deed, liet een spoor na in zijn leven. In zijn memoires begint hij met haar verhaal. Zij leerde hem zingen, Bijbelteksten opzeggen en bidden. Ze geloofde, zo schreef hij, dat God zou zorgen, en op de een of andere manier deed Hij dat ook.

HET KAMP IN DE ZOMER

Twee jaar na de dood van zijn vader ging Luis naar een zomerkamp. Daar sprak een kampleider met hem, en hij koos ervoor Jezus te volgen. Over het jaar verschillen de bronnen: het archief van Wheaton College en het Argentijnse parlement noemen 1946, Christianity Today en de dagboeknotitie noemen 1947. De notitie met de datum van 12 februari maakt 1947 het waarschijnlijkst.

Een jongen van twaalf, zonder vader, op een zomerkamp. Ik weet niet wat jij op je twaalfde dacht over God. Luis schreef het op, met datum en al.

Hij droomde in die jaren van rechten studeren. Volgens het Argentijnse parlement wilde hij advocaat worden om weduwen zoals zijn moeder te kunnen helpen. Het liep anders. Rond zijn achttiende moest hij gaan werken, omdat het gezin het geld nodig had.

EEN BAAN BIJ DE BANK OF LONDON

Luis vond werk bij een vestiging van de Bank of London, een Britse bank. Waar die vestiging stond, is minder zeker dan het lijkt. Twee bronnen noemen Córdoba, de grote stad in het binnenland. Een bericht van persbureau AP noemt Buenos Aires. Misschien werkte hij in beide steden. Ik heb het niet kunnen uitzoeken.

In 1952 hoorde hij op de radio een Amerikaanse evangelist preken: Billy Graham. Het zette hem in beweging. Volgens zijn eigen organisatie bad hij toen dat God hem een evangelist zou maken, zoals Graham. Hij las ook een boek van Graham over een campagne in de omgeving van Los Angeles, met elke avond zo’n drieduizend mensen.

Het begin was moeizaam. Zijn eerste preek hield hij in een kerkje in de heuvels, voor ongeveer vijfendertig mensen. Hij deed Graham na, met harde stem en zwaaiende armen. Het werd, zo vertelde hij later zelf, een afgang.

Ergens in die tijd vertelde hij zijn moeder dat hij wachtte op een roeping. Zij wees hem op een dorp in de heuvels waar geen Bijbelgetrouwe gemeente was. In een interview uit 2018 gaf hij haar antwoord weer: die roeping was al tweeduizend jaar geleden uitgegaan.

EEN SPAANSE BIJBEL UIT 1953

In het Museum of the Bible in Washington ligt een kleine Spaanse Bijbel, gedrukt in 1950. Palau kocht hem in 1953 in Buenos Aires. Er staan aantekeningen in en preekschetsen uit zijn eerste jaren.

Het waren de jaren waarin hij twee levens leidde. Doordeweeks werkte hij op de bank. In het weekend preekte hij, ook op straat. Op zijn negentiende had hij een eigen christelijk radioprogramma. Toen hij tweeëntwintig was, organiseerde hij met vrienden tentsamenkomsten en een evangelisch radioprogramma in Buenos Aires.

Hij was een bankbediende met een microfoon.

EEN AMERIKAAN OP EEN BIJBELSTUDIE

In Argentinië bezocht Luis een Bijbelstudie van de Amerikaanse predikant Ray Stedman. Stedman spoorde hem aan om in de Verenigde Staten een opleiding te volgen, en in 1960 ging hij. Een tijd woonde Palau bij hem in, in de omgeving van San Francisco.

Daarna volgde hij een programma van een jaar aan de Multnomah School of the Bible in Portland, Oregon. Het werd een moeilijk jaar. Palau vertelde later dat hij er worstelde met hoogmoed. In een les van de Britse spreker Major Ian Thomas viel er iets op zijn plaats. Hij begreep, zo zei hij zelf, dat Christus echt in hem woonde.

Op Multnomah ontmoette hij Patricia Scofield. Ze trouwden in 1961. In 1962 werd hij Amerikaans staatsburger, en datzelfde jaar liep hij stage bij een campagne van Billy Graham in Fresno, Californië, waar hij ook vertaalde. De man die hij tien jaar eerder op de radio had gehoord, stond nu naast hem.

OVERSEAS CRUSADES: COLOMBIA EN MEXICO

In 1961 trad Palau in dienst van Overseas Crusades, in Latijns-Amerika SEPAL genoemd en tegenwoordig OC International. Het was een Amerikaanse zendingsorganisatie. Met Pat woonde hij kort in Detroit en daarna in Costa Rica, Colombia en Mexico.

Hier zit een spanning in zijn verhaal die ik niet wil wegpoetsen. Palau was een Argentijn die in Latijns-Amerika preekte, maar zijn basis lag in de Verenigde Staten en hij werkte voor een Amerikaanse organisatie. Volgens AL DÍA vertaalde hij zo’n twintig jaar voor Graham bij Spaanstalige campagnes. In 1970 hielp Graham hem met startgeld. The New York Times schreef bij zijn dood dat hij zijn eerste twintig jaar vooral buiten de Verenigde Staten werkte, mede uit respect voor de plaats die Graham daar had.

In 1964 begon hij bij een campagne in Colombia het radioprogramma Luis Palau Responde, “Luis Palau antwoordt”. Luisteraars kwamen met vragen uit hun dagelijks leven. Hij luisterde en antwoordde vanuit de Bijbel, terwijl anderen meeluisterden. Het archief van Wheaton College bewaart nog opnames.

Rond 1966 hield hij zijn eerste grote campagne in Bogotá, de hoofdstad van Colombia. Een jaar later werd hij directeur van SEPAL voor Latijns-Amerika. De laatste twee jaar was hij president van de hele organisatie.

EEN GESPREK VAN TWAALF MINUTEN

In de jaren zeventig groeide zijn werk snel. Hij kocht zendtijd op televisie, op de beste uren, en nodigde kijkers uit om met hun twijfels te komen. In 1974 had hij in Guatemala een afspraak van twaalf minuten met president Carlos Arana Osorio. Volgens Christianity Today duurde het gesprek een uur, en de president nam een Bijbel aan.

Ook de verhoudingen tussen christenen onderling kostten hem moeite. In 1976 blies hij een campagne in Chicago voor Spaanstalige christenen af, omdat pinkstergemeenten en andere evangelische kerken het niet met elkaar eens werden. Pinkstergelovigen leggen sterk de nadruk op de gaven van de Heilige Geest, zoals spreken in tongen en gebed voor zieken. Een campagne vroeg om samenwerking van de kerken in een stad, en die kwam er niet altijd.

In 1977 sprak hij in Wales in een maand meer dan zestigduizend mensen toe. In oktober 1978 begon hij met de steun van Graham een eigen organisatie, de Luis Palau Evangelistic Association, met een hoofdkantoor in de omgeving van Portland.

GUATEMALA, 1982

Eén campagne uit die jaren hoort eerlijk in dit hoofdstuk. In 1982 hield Palau in Guatemala een grote viering, Gratitude ’82. Generaal Efraín Ríos Montt, die kort daarvoor met een staatsgreep aan de macht was gekomen, was erbij. Palau schatte het aantal aanwezigen op een half miljoen.

In dezelfde maanden kwamen berichten naar buiten over geweld van het leger tegen de bevolking. De National Council of Churches in de Verenigde Staten maakte melding van gruweldaden. In een interview met Christianity Today zei Palau dat zijn team tegenstrijdige verhalen had gehoord. The New York Times schreef bij zijn dood dat hij voor deze samenwerking kritiek kreeg.

Ik oordeel hier niet over het hart van een man die ik niet kende. Ik stel wel vast dat een evangelist die een volle tribune krijgt dankzij een machthebber, ook de schaduw van die machthebber meekrijgt. Palau wilde naar eigen zeggen buiten de politiek blijven. In Guatemala lukte dat niet helemaal.

In hetzelfde interview kwam ook de andere kant van de politiek ter sprake. In die jaren was in Latijns-Amerika de bevrijdingstheologie sterk, vooral in de rooms-katholieke kerk. Die las de Bijbel vanuit de strijd van de armen tegen onrecht en onderdrukking. Palau keerde zich ertegen. Hij zag er een ander begrip in van zonde, verlossing en wedergeboorte dan hij in de Bijbel las. Hij vertelde ook over Uruguay, waar de veiligheidsdiensten protestanten wantrouwden en kort daarvoor protestanten het land uit hadden gezet, omdat ze verdacht werden van het verbergen van wapens. Een evangelist die in dat werelddeel van land naar land trok, moest steeds opnieuw uitleggen wie hij was en wie niet.

Zijn blik reikte in die jaren ver buiten Latijns-Amerika. Hij was een van de weinige westerse predikers die in de Sovjet-Unie mochten spreken. Daarna volgde een lange campagne in Londen, die tot de zomer van 1984 liep. In 1986 waren er in Singapore zes avonden in het nationale stadion. Volgens de cijfers van de campagne zelf kwamen er 337.500 mensen, en registreerden 11.902 mensen een reactie. Kort daarvoor was er in hetzelfde stadion een bijeenkomst voor kinderen geweest, met ongeveer tienduizend kinderen.

Niet overal was hij welkom. In 2005 zegde de stad Cardiff in Wales een ontvangst voor hem af, vanwege wat de stad zijn extreme evangelische opvattingen noemde. In de Verenigde Staten noemde The New York Times hem in 1999 juist als eerste kandidaat om Billy Graham op te volgen.

VAN KRUISTOCHT NAAR FESTIVAL

In het Engels heetten zulke campagnes crusades, kruistochten. In de jaren negentig drongen zijn zonen erop aan dat woord te laten vallen. Volgens Evangelical Focus kwam het idee van zijn zoon Andrés. Palau verzette zich eerst. Daarna ging hij om.

Vanaf 1999 hield hij festivals, in stadsparken in plaats van sportstadions. Er waren christelijke bands, skatebanen, activiteiten voor gezinnen, en de kerken van de stad deden samen vrijwilligerswerk. Hij preekte er nog steeds, met een uitnodiging om Jezus te volgen. Tegen AP zei hij in 2003, vrij vertaald: “Het heeft alles wat we doen op zijn kop gezet.”

De festivals gingen ook terug naar het continent waar hij begonnen was. In Lima, Peru, luisterden in 2004 naar schatting zevenhonderdduizend mensen. In maart 2008 stond hij in Buenos Aires bij de Obelisco, het bekende monument in het centrum. Het Argentijnse parlement spreekt van meer dan een miljoen mensen, Evangelical Focus van persberichten met die schatting op de tweede avond. In 2015 hield hij een week lang een festival in New York, met als slot een bijeenkomst in Central Park waar volgens CBN News zo’n zestigduizend mensen kwamen.

Al lang daarvoor was hij bevriend geraakt met een Argentijnse rooms-katholieke priester, Jorge Bergoglio. Toen die in 2013 paus Franciscus werd, reageerde Palau met blijdschap. Het zegt iets over hem. De zoon van een Brethren-gezin noemde de nieuwe paus een vriend.

VIJFTIEN JAAR VAN HUIS

Er is een prijs die bij zo’n leven hoort. Palau rekende zelf uit dat hij in zevenenvijftig jaar huwelijk ongeveer vijftien jaar van zijn vrouw en zonen gescheiden was geweest, door alle reizen. Pat en hij hadden na gevaarlijke ervaringen in het buitenland besloten dat zij met de vier jongens in Oregon zou blijven.

Spijt had hij er niet van, zei hij tegen Christianity Today. Maar hij sprak er openlijk over. Hoeveel ben jij bereid te missen voor wat je gelooft dat God van je vraagt? Palau gaf een antwoord, en zijn gezin droeg het mee.

Zijn laatste grote festival hield hij in 2019 in Madrid, met ongeveer vijfentachtigduizend mensen. Datzelfde jaar verscheen zijn levensverhaal, Palau: A Life on Fire. Er kwam ook een speelfilm over zijn jeugd in Argentinië, Palau, met de Argentijnse acteur Gastón Pauls.

JANUARI 2018

In januari 2018 maakte Palau in een video bekend dat hij longkanker had, in het vierde stadium. Hij was drieëntachtig. Hij zei dat alles klaar was als de Heer hem wilde thuishalen. Volgens Salt&Light voegde hij eraan toe dat wie de Bijbel leest, weet dat er een tijd komt om te gaan.

Hij leefde nog ruim drie jaar. In november 2018 vertelde hij een lokale krant dat de ziekte voorlopig stabiel was. In februari 2021 werd hij in het ziekenhuis opgenomen, en daarna stopte hij met de behandeling.

Op donderdag 11 maart 2021 stierf Luis Palau thuis in Portland, zesentachtig jaar oud. Zijn familie schreef die ochtend dat hij plotseling was heengegaan, en heel vredig. Hij liet zijn vrouw Patricia achter, vier zonen en twaalf kleinkinderen.

In Argentinië diende een lid van de Kamer van Afgevaardigden een voorstel in om rouw te betuigen en zijn werk te erkennen. De jongen uit Ingeniero Maschwitz, die als bankbediende in het weekend preekte, was in zijn eigen land niet vergeten.

Evangelical Focus citeerde hem bij zijn dood, vrij vertaald: “Als ik duizend levens kreeg, gaf ik ze allemaal aan dezelfde roeping.”

Je kunt over zijn methoden twisten, over de grote stadions en de televisiezendtijd, over Guatemala. Het begon in elk geval niet in een stadion. Het begon in een huis waar een vader zingend stierf, en aan een tafel waar één biefstuk in acht stukken werd gesneden.

En op een zomerkamp in februari, waar een jongen van twaalf een zin opschreef, met de datum erboven.