Nawoord

Een priester achter de oven in Woerden. Een moeder die een brief schreef voor een jongen die nog niet kon lezen. Een vrouw die over haar geloof wilde praten en over haar vrienden zweeg. Een man die over het ijs terugliep, zo wordt het verteld. Een hoogleraar die in Dachau een pijp en een kruimel brood door het gaas gaf. Een dominee die adressen uitdeelde. Een herder van de herders in de Bekaa. Een oude pater die in Homs bleef.

Ze leefden in verschillende eeuwen en hoorden bij verschillende kerken. Vier van hen werden gedood door andere christenen. Ik heb geprobeerd dat eerlijk te vertellen, zonder de mensen te veroordelen die ik niet ken.

Van sommigen weten we veel, van anderen bijna niets. Van Dirk Willems hebben we een vonnis en een verhaal. Van Bastiaan Jan Ader vond ik geen enkele zin van hemzelf. Wat overblijft, is wat ze deden.

De griffier in Den Haag wilde dat er van Jan de Bakker geen herinnering overbleef. In de Petruskerk in Woerden staat hij nu in gekleurd glas, met een open Bijbel. Achter deze acht staan er veel meer van wie niemand de naam heeft opgeschreven.

Wees trouw tot in de dood, en Ik zal u de kroon van het leven geven (Openbaring 2:10)